Napoleon weetjes: 12 verrassende feiten over de Franse keizer

Napoleon Bonaparte zit vol verrassende weetjes die je misschien nog niet kende. Hij was kleiner dan zijn reputatie doet vermoeden (maar lang niet zo klein als de mythe suggereert), sprak Frans met een sterk accent en verloor zijn beroemdste veldslag deels door een slechte buik. Hieronder vind je de meest opvallende en weinig bekende feiten over een van de meest besproken figuren uit de geschiedenis.

Napoleon weetjes die de meeste mensen niet kennen

Napoleon werd op 15 augustus 1769 geboren op Corsica, een eiland dat net een jaar eerder door Genua aan Frankrijk was overgedragen. Hij was dus technisch gezien bijna Italiaans, en zijn oorspronkelijke naam luidde Napoleone di Buonaparte. Pas later franciseerde hij zijn naam. In zijn moedertaal, het Corsicaans, bleef hij zijn leven lang denken, en zijn Frans had een hoorbaar buitenlands accent.

De bekende bewering dat Napoleon uitzonderlijk klein was, klopt niet. Hij mat ongeveer 1,68 tot 1,70 meter, wat voor die tijd gemiddeld tot iets boven gemiddeld was. De verwarring ontstond doordat zijn Britse vijanden hem uitlachten als “Little Boney”, en doordat er een misverstand bestond over de maat in Engelse en Franse inches. Zijn bijnaam “le petit caporal” (de kleine korporaal) was bovendien een term van genegenheid van zijn soldaten, niet een verwijzing naar zijn lengte.

Zijn carrière: van artillerist tot keizer

Napoleon begon zijn militaire loopbaan als artillerieofficier. Hij studeerde aan de militaire school in Parijs, waar hij als een van de jongsten zijn opleiding afrondde. Zijn talent voor strategie viel al vroeg op. Op zijn 24e leidde hij het beleg van Toulon succesvol, en op zijn 26e was hij al opperbevelhebber van het Italiaanse leger. In 1804 kroonde hij zichzelf tot keizer van de Fransen, waarbij hij de kroon letterlijk uit de handen van paus Pius VII nam en die zelf op zijn hoofd plaatste, een symbolische daad die wilde zeggen dat hij zijn macht aan niemand te danken had.

Hij voerde in zijn regeerperiode een reeks hervormingen door die tot op de dag van vandaag voortleven. De Code Napoléon, het burgerlijk wetboek dat hij in 1804 invoerde, vormt nog altijd de basis van het rechtssysteem in landen als België, Nederland, Luxemburg, Italië en grote delen van Latijns-Amerika.

Bijzondere persoonlijke gewoonten

Napoleon sliep maar vier tot vijf uur per nacht, maar nam overdag korte dutjes van twintig minuten. Hij was ervan overtuigd dat je slaap kon “inhalen” wanneer je wilde. Of dat voor hem werkte, is moeilijk te zeggen, maar hij werkte wel dagen van wel zestien uur.

Hij had een grote voorliefde voor heet bad nemen. Elke ochtend nam hij een bad van soms wel twee uur, waarbij zijn secretarissen hem voorlazen of rapporten aan hem voorlegden. Lavendel was zijn geliefde geur, en hij gebruikte grote hoeveelheden eau de cologne.

Napoleon at ook bijzonder snel. Maaltijden duurden bij hem zelden langer dan tien minuten. Hij had weinig geduld voor uitgebreide diners en at wat er voor hem stond, zonder er veel aandacht aan te besteden.

Zijn verhouding tot dieren en angsten

Napoleon was niet bang voor kanonnen of cavalerieaanvallen, maar hij had wel een opmerkelijke fobie: hij was bang voor katten. Deze aandoening heet ailurofobie en staat in schril contrast met zijn reputatie als dappere veldheer. Er zijn verslagen van hofmedewerkers die beschreven hoe hij zichtbaar van zijn stuk raakte als er een kat in de buurt was.

Paarden waren daarentegen zijn trouwe metgezellen. Zijn meest beroemde paard heette Marengo, vernoemd naar de Slag bij Marengo in 1800. Marengo overleefde Waterloo en werd als oorlogstrofee naar Engeland gebracht, waar hij op hoge leeftijd stierf. Zijn skelet is nog altijd te zien in het National Army Museum in Londen.

De Slag bij Waterloo en de val van Napoleon

De Slag bij Waterloo, op 18 juni 1815, was de definitieve nederlaag van Napoleon. Hij verloor van een coalitie van Britse en Pruisische troepen onder leiding van de hertog van Wellington en veldmaarschalk Blücher. Over de precieze oorzaken van de verloren slag is historici het nooit helemaal eens geworden, maar een veelgenoemde factor is dat Napoleon die dag leed aan ernstige maagklachten en mogelijk ook aan aambeien, waardoor hij minder actief te paard was dan gewoonlijk en beslissingen vertraagd werden genomen.

Na Waterloo werd hij verbannen naar het eiland Sint-Helena in de Zuidelijke Atlantische Oceaan. Dat was bewust ver gekozen, zodat hij geen schijn van kans had te ontsnappen zoals hij eerder van Elba was gedaan. Hij stierf er op 5 mei 1821, vermoedelijk aan maagkanker, al is er ook een theorie dat hij langzaam werd vergiftigd met arseen. Onderzoek naar zijn haren toonde inderdaad verhoogde arseenwaarden aan, maar of dat moord was of het gevolg van het arseen dat destijds in veel alledaagse producten zat, is nooit definitief vastgesteld.

Minder bekende Napoleon-feiten op een rij

• Napoleon was een productief schrijver. Als tiener schreef hij een novelle, en hij publiceerde politieke pamfletten en historische stukken.
• Hij stichtte de Légion d’honneur in 1802, een onderscheiding die nog altijd de hoogste Franse staatsprijs is.
• Napoleon was een groot schaakliefhebber, hoewel hij naar verluidt niet bijzonder goed speelde.
• Hij liet zijn broers en zussen op Europese tronen plaatsen: Jozef in Spanje, Louis in Nederland en Jerôme in Westfalen.
• Zijn eerste vrouw Joséphine kon geen kinderen krijgen. Hij scheidde van haar en hertrouwde met Marie-Louise van Oostenrijk, met wie hij een zoon kreeg.
• Napoleon was verantwoordelijk voor de verkoop van Louisiana aan de Verenigde Staten in 1803, wat de omvang van de VS verdubbelde.

Napoleon Bonaparte blijft na meer dan twee eeuwen een fascinerende figuur. Of je nu geïnteresseerd bent in zijn militaire genialiteit, zijn juridische erfenis of zijn persoonlijke eigenaardigheden: er is altijd een weetje over Napoleon dat je verrast. Zijn invloed op Europa en de wereld is nog altijd voelbaar, van rechtssystemen tot nationale grenzen.