Weetjes over de pimpelmees: dit wist je nog niet

De pimpelmees zit boordevol verrassingen. Dit kleine vogeltje met zijn opvallende blauwe petje is een van de bekendste tuinvogels van Nederland, maar er zijn tal van weetjes over de pimpelmees die de meeste mensen niet kennen. Van slimme overlevingstechnieken tot verbluffende kleurwaarneming: de pimpelmees is veel interessanter dan hij op het eerste gezicht lijkt.

Het blauwe petje is meer dan een mooi kleurtje

Het felblauwe mutsje van de pimpelmees is niet zomaar een sieraad. Vogels zien ook ultraviolet licht, iets wat mensen niet kunnen. Voor andere pimpelmezen gloeit dat blauwe petje dus nog veel feller dan wij zien. Hoe intenser het blauw in ultraviolet licht, hoe aantrekkelijker het vogeltje is voor een mogelijke partner. Het blauwe veertje is daarmee een directe graadmeter voor de gezondheid en kwaliteit van het dier.

Mannetjes en vrouwtjes lijken sterk op elkaar voor het menselijk oog, maar voor de vogels zelf zijn de verschillen glashelder. Een vrouwtje kiest haar partner mede op basis van dat ultraviolette signaal. Slecht gevoede of zieke mannetjes hebben een minder indrukwekkend blauw, en dat ontgaat een oplettend vrouwtje niet.

Weetjes over de pimpelmees: voedsel bewaren en slim overleven

Pimpelmezen zijn handige hamsteraars. In de herfst en winter verstoppen ze voedsel op allerlei plekken: zaden, insecten en stukjes vet worden weggestopt in boomschors, onder bladeren of in spleten. Wat opvallend is: ze onthouden die verstopplaatsen. Het geheugen van een pimpelmees is op dit punt verrassend goed. Toch vindt de vogel lang niet alles terug, en dat verspreidt onbedoeld zaden door de tuin of het bos.

In koude periodes is die voorraad letterlijk levensreddend. Een pimpelmees weegt maar zo’n elf gram, en verliest bij vriesweer snel te veel lichaamstemperatuur. Door ’s nachts weggedoken te zitten en overdag snel energie te tanken uit verborgen voorraden, overleeft hij zelfs strenge winters.

Een nest vol eieren: recordaantallen in het vogelrijk

Pimpelmezen leggen opvallend veel eieren per legsel. Gemiddeld gaat het om tien tot twaalf eieren, maar er zijn gevallen bekend van vijftien of zelfs meer. Daarmee behoort de pimpelmees tot de vogels met de grootste legsels ter wereld in verhouding tot hun lichaamsgrootte. De timing van het broeden is niet toevallig: de mees stemt het uitkomen van de eieren nauwkeurig af op de piek van de rupsenpopulatie in de bomen. Dat geeft de kuikens de beste start, want rupsen zijn de ideale eiwitrijke voeding.

Die afstemming is de afgelopen decennia onder druk komen te staan. Door klimaatverandering verschijnen de rupsen eerder in het voorjaar, terwijl de mees zijn broedmoment niet altijd even snel aanpast. Onderzoekers volgen dit verschijnsel, ook wel fenologische mismatch genoemd, al jaren nauwlettend.

De pimpelmees en zijn verrassende voedingskeuzes

Je ziet de pimpelmees graag pindakaas of vet eten bij een voederplaats, maar in de natuur is hij een echte insecteneter. Zeker in het broedseizoen bestaat het dieet bijna volledig uit insecten en larven. Buiten het broedseizoen eet hij ook zaden, bessen en noten. Die veelzijdigheid maakt hem flexibel en aanpasbaar, wat mede verklaart waarom hij zo goed gedijt in tuinen, parken en bossen.

Een minder bekend feitje: pimpelmezen kunnen ook nectar drinken. Ze prikken soms bloemen aan om bij de zoete vloeistof te komen. Daarmee gedragen ze zich af en toe als een soort kleine kolibrie, al is dat uiteraard een uitzondering en geen hoofdgerecht.

Populair bij de Nationale Tuinvogeltelling

Elk jaar in januari telt Vogelbescherming Nederland de tuinvogels via de Nationale Tuinvogeltelling. De pimpelmees scoort daarbij altijd hoog. Dat is logisch: hij is aanpasbaar, niet erg schuw en komt graag af op voedertafels. Wie pinda’s, zonnebloempitten of een vetbol aanbiedt, heeft vrijwel zeker een pimpelmees op bezoek. Die populariteit maakt hem ook een goede graadmeter voor de gezondheid van tuinvogelpopulaties in het algemeen.

De pimpelmees lijkt vertrouwd, maar blijft bij nader inzien een fascinerende vogel. Zijn ultraviolette kleurwaarneming, zijn geheugen voor verstopplekken en zijn recordlegsels maken hem tot een van de interessantste tuinvogels die je kunt tegenkomen. Wie hem de volgende keer aan de voederplaats ziet hangen, kijkt hopelijk met wat meer ontzag.