Zwanen weetjes: 10 verrassende feiten over deze prachtige vogels

Zwanen zijn meer dan mooie vogels op het water. Ze zijn slim, trouw, soms gevaarlijk en verbergen een hoop verrassende eigenschappen onder die sierlijke buitenkant. Hier zijn de leukste zwanen weetjes op een rij.

Zwanen zijn één van de zwaarste vliegende vogels ter wereld

Een volwassen knobbelzwaan, de soort die je het vaakst in Nederland ziet, weegt gemiddeld tussen de 10 en 12 kilogram. Mannetjes kunnen zelfs zwaarder worden. Daarmee behoort de zwaan tot de zwaarste vogels die nog kunnen vliegen. Om op te stijgen heeft een zwaan een lange aanloop over het wateroppervlak nodig, soms wel tientallen meters. Eenmaal in de lucht haalt hij een snelheid van zo’n 50 tot 80 kilometer per uur.

Ze zijn levenslang trouw aan één partner

Zwanen staan bekend als trouwe partners. Ze vormen doorgaans een paar voor het leven en blijven jarenlang samen broeden en jongen grootbrengen. Als een partner sterft, kan een zwaan maandenlang alleen blijven voordat hij of zij een nieuwe partner zoekt. Dat maakt de zwaan voor veel mensen een symbool van liefde en trouw.

Weetjes over zwanen: ze verdedigen zich fel

Die serene uitstraling is misleidend. Zwanen kunnen behoorlijk agressief zijn, vooral tijdens het broedseizoen. Een zwaan die een nest of jongen verdedigt, slaat met zijn vleugels en bijt. Die vleugels zijn krachtig genoeg om pijn te doen. Het idee dat een zwaan een menselijk been kan breken is overdreven, maar een flinke klap of beet is zeker geen pretje. Houd dus afstand als je een nest in de buurt ziet.

Jonge zwanen zijn bruin, niet wit

Pasgeboren zwanen (kuikens) zijn lichtgrijs tot bruinachtig van kleur. Die bruine veren worden langzaam vervangen door het bekende witte verenkleed. Dit duurt bij de knobbelzwaan meestal tot het tweede of derde levensjaar. De kleurverandering verloopt geleidelijk, waardoor jonge zwanen er een tijdlang een beetje vlekkerig uitzien.

Een zwaan heeft meer nekwervels dan een giraf

De lange nek van een zwaan bestaat uit 24 tot 25 wervels. Een giraf, die bekendstaat om zijn lange nek, heeft er slechts 7. Die extra wervels geven de zwaan enorme beweeglijkheid, waarmee hij voedsel van de bodem kan opdiepen zonder te duiken. Dat voedsel bestaat voornamelijk uit waterplanten, maar ook insecten en kleine waterdiertjes staan op het menu.

Ze maken gebruik van magneetvelden om te navigeren

Trekkende zwansoorten, zoals de kleine zwaan en de wilde zwaan, leggen elk jaar enorme afstanden af tussen hun broedgebied in het hoge noorden (Siberië, IJsland) en hun overwinteringsplek in West-Europa, waaronder Nederland. Net als veel andere trekvogels gebruiken ze daarvoor een combinatie van sterrenpatronen, de stand van de zon en het aardmagnetisch veld als kompas.

Zwanen kunnen tientallen jaren oud worden

In het wild worden zwanen gemiddeld 10 tot 20 jaar oud, afhankelijk van de soort en de omstandigheden. In gevangenschap of beschermde omgevingen zijn leeftijden van meer dan 30 jaar gedocumenteerd. Dat maakt ze tot een van de langstlevende watervogels van Nederland.

In het Verenigd Koninkrijk zijn (bijna) alle wilde zwanen eigendom van de kroon

Dit is een oud gebruik uit de middeleeuwen. In Engeland geldt officieel dat ongemerkte knobbelzwanen in open vaarwater eigendom zijn van de Britse monarch. Vroeger was de zwaan een luxe gerecht voor de adel. Tegenwoordig heeft dit meer historische dan praktische betekenis, maar de traditie bestaat nog steeds. Elk jaar worden jonge zwanen op de Theems geteld en gemerkt bij een ceremonie die “Swan Upping” heet.

Ze slapen met één oog open

Zwanen kunnen één hersenhelft laten slapen terwijl de andere wakker blijft. Dat stelt hen in staat om met één oog gesloten te rusten en met het andere oog de omgeving in de gaten te houden. Dit heet unihemisferische slaap en komt bij veel vogels voor. Op die manier kunnen ze gevaar opmerken terwijl ze toch uitrusten.

Hun veren zijn waterafstotend dankzij een speciaal kliervet

Zwanen poetsen hun veren constant in met vet uit de staartklijer (een klier boven de staartbasis). Dit vet maakt de veren waterafstotend, zodat de zwaan droog en warm blijft op het water. Als dit vet door vervuiling (bijvoorbeeld olie) niet meer goed werkt, kan een zwaan onderkoeld raken en in gevaar komen. Dat is een van de redenen waarom watervervuiling zo schadelijk is voor zwanen.

Zwanen combineren schoonheid met verrassende eigenschappen: ze zijn sterk, slim en sociaal. Of je ze nu tegenkomt in een stadspark of op een natuurlijk ven, met deze weetjes over zwanen kijk je er voortaan net iets anders naar.