Mieren weetjes: 15 verrassende feiten over deze kleine insecten

Mieren zijn kleine insecten met opmerkelijke eigenschappen die je waarschijnlijk nog niet kende. Ze kunnen tot 50 keer hun eigen lichaamsgewicht tillen, leven in strak georganiseerde kolonies en communiceren op manieren die je niet verwacht. Hieronder vind je de meest interessante mieren weetjes op een rij.

Lichamelijke kracht en bouw

Dat mieren sterk zijn, wist je misschien al, maar de schaal ervan is indrukwekkend. Een gemiddelde mier kan tot 50 keer zijn eigen gewicht dragen. Vertaald naar een mens zou dat betekenen dat je een auto op je schouders zou sjouwen. Die kracht zit in hun spieren, die een groter deel van hun lichaamsvolume innemen dan bij grotere dieren.

Mieren hebben geen longen. Ze ademen via kleine openingen in hun flanken, de zogenaamde stigma’s. Zuurstof verspreidt zich van daaruit direct door hun lichaam. Dat systeem werkt prima op hun schaal, maar zou bij een groter dier volledig tekortschieten.

Ze hebben ook geen oren. In plaats daarvan voelen ze trillingen via hun poten en kniegewrichten. Zo “horen” ze wat er om hen heen gebeurt, ook onder de grond.

Communicatie en gedrag

Mieren praten niet, maar ze communiceren via geurstoffen die feromonen heten. Als een mier een voedselbron vindt, legt ze een geurspoor neer op de weg terug naar het nest. Andere mieren volgen dat spoor. Hoe meer mieren hetzelfde pad nemen, hoe sterker het geurspoor wordt. Dat is waarom je mieren altijd in een rechte rij ziet lopen.

Naast feromonen gebruiken sommige soorten ook geluid. Bepaalde mieren strijken een body-onderdeel langs een ribbelstructuur op hun buik, vergelijkbaar met het strijken van een vingernagel over een kam. Dit geluid waarschuwt nestgenoten bij gevaar of helpt bij het coördineren van samenwerking.

De kolonie: wie doet wat?

Een mierenkolonie lijkt op een goed draaiende organisatie. De koningin legt eieren, de werksters verzorgen het nest, zoeken voedsel en bewaken de ingang, en de mannetjes hebben maar één taak: de koningin bevruchten. Na die taak sterven de mannetjes snel.

Werksters zijn allemaal vrouwtjes, maar ze leggen zelf geen eieren. Ze leven van een paar weken tot een paar maanden. Een koningin kan echter tientallen jaren oud worden. Sommige koninginnen van bepaalde soorten leven naar schatting tot 30 jaar, wat hen tot de langstlevende insecten ter wereld maakt.

De grootte van een kolonie verschilt enorm per soort. Een kleine kolonie telt een paar honderd mieren. Kolonies van bladsnijdermieren kunnen oplopen tot enkele miljoenen individuen.

Mieren weetjes over eten en landbouw

Mieren zijn al miljoenen jaren geleden begonnen met “landbouw”, lang voor de mens. Bladsnijdermieren snijden stukjes blad af en brengen die naar hun nest, maar eten de bladeren zelf niet. Ze gebruiken ze als voedingsbodem voor een schimmel die ze kweken en daarna opeten. Dat is een van de oudste vormen van landbouw in de natuur.

Andere miersoorten houden luizen als “vee”. Ze beschermen bladluizen tegen vijanden en krijgen daarvoor een zoete vloeistof terug die luizen uitscheiden. Sommige mieren melken hun bladluizen door met hun sprieten zachtjes op het achterlijf van de luis te tikken.

Verspreid over bijna de hele wereld

Mieren leven op bijna elk continent. De enige plekken waar je ze niet vindt, zijn Antarctica, een paar afgelegen eilanden en de toppen van de hoogste bergen. Er zijn wereldwijd naar schatting meer dan 20.000 soorten beschreven, waarvan een groot deel nog niet volledig is onderzocht.

De totale biomassa van mieren op aarde is enorm. Wetenschappers schatten dat het totale gewicht van alle mieren op aarde vergelijkbaar is met dat van alle mensen samen, al lopen de schattingen daarin uiteen en zijn exacte cijfers moeilijk te berekenen.

Mieren in Nederland

In Nederland komen zo’n 70 verschillende miersoorten voor. De meest bekende is de zwarte wegmier, die je in tuinen en op stoepen tegenkomt. De rode bosmier is groter en speelt een belangrijke rol in het bos: hij houdt schadelijke insecten onder controle en verspreidt zaden van planten.

Rode bosmieren zijn in Nederland beschermd. Je mag hun nesten niet verstoren of verwijderen. Dat zegt iets over hoe waardevol ze zijn voor hun omgeving.

Nog meer opvallende mieren weetjes

• Mieren hebben twee magen: één voor zichzelf en één om voedsel op te slaan en te delen met nestgenoten.
• De koningin verliest haar vleugels nadat ze is bevrucht. Ze bijt of breekt ze zelf af om te beginnen met het stichten van een kolonie.
• Mieren slapen niet zoals wij. Ze nemen veel korte dutjes van een paar minuten verspreid over de dag.
• Sommige miersoorten gebruiken andere miersoorten als slaaf. Ze roven larven uit vijandige nesten en voeden ze op als werkers voor de eigen kolonie.
• Mieren kunnen zwemmen door een beweging te maken die lijkt op de vlindersslag, al zijn ze daar niet efficiënt in.

Mieren zijn veel meer dan de kleine beestjes die je picknick verstoren. Hun gedrag, organisatie en aanpassingsvermogen zijn het resultaat van meer dan 100 miljoen jaar evolutie. Hoe meer je over ze weet, hoe indrukwekkender ze worden.