Olifanten weetjes: 15 verrassende feiten over het grootste landdier

Olifanten zijn de grootste landdieren op aarde, maar er is veel meer te weten over deze indrukwekkende dieren dan alleen hun formaat. Van een slurf die duizenden spieren bevat tot slagtanden die hun hele leven blijven groeien: olifanten zitten vol verrassende eigenschappen. Hieronder vind je de leukste en opvallendste olifanten weetjes op een rij.

Het grootste landdier ter wereld

De Afrikaanse savanneolifant is het grootste landdier op aarde. Een volwassen mannetje kan tot wel 6.000 kilogram wegen en een schofthoogte bereiken van ruim 3,5 meter. Ter vergelijking: dat is bijna even hoog als een verdieping van een gemiddeld huis. De Aziatische olifant is iets kleiner, maar alsnog indrukwekkend van formaat.

Zo herken je de soorten aan hun oren

Er zijn drie soorten olifanten: de Afrikaanse savanneolifant, de Afrikaanse bosolifant en de Aziatische olifant. Een makkelijke manier om de Afrikaanse en Aziatische soort van elkaar te onderscheiden, is door naar de oren te kijken. Afrikaanse olifanten hebben grote, waaiervormigeoren die op de kaart van Afrika lijken. De oren van Aziatische olifanten zijn kleiner en ronder. De oren helpen niet alleen bij het herkennen van de soort, ze dienen ook om het lichaam af te koelen. Door met de oren te wapperen pompen olifanten bloed langs de dunne huid, zodat de warmte kan ontsnappen.

De slurf: een veelzijdig gereedschap

De slurf van een olifant is een van de meest indrukwekkende organen in het dierenrijk. Hij bestaat uit wel 40.000 spiertjes (geen botten) en is zowel sterk als uiterst precies. Met de slurf kan een olifant een boom omduwen, maar ook een klein bloemetje of een enkel korreltje zout oppakken. Daarnaast gebruiken olifanten hun slurf om water op te zuigen en dat vervolgens in hun bek of over hun lichaam te spuiten. Een volwassen olifant kan tot wel 10 liter water per keer in de slurf opslaan. Ook ruiken, communiceren en begroeten doen olifanten met hun slurf.

Slagtanden: nuttig en levenslang groeiend

De slagtanden van olifanten zijn eigenlijk sterk vergrote snijtanden van ivoor. Ze groeien het hele leven door en kunnen bij oude mannetjes meer dan twee meter lang worden. Olifanten gebruiken hun slagtanden voor het graven naar water, het stropen van boomschors, het tillen van zware voorwerpen en het verdedigen tegen roofdieren. Olifanten zijn daarbij “linkshandig” of “rechtshandig”: de meeste dieren gebruiken één slagtand vaker dan de andere, wat je kunt zien doordat die tand wat meer afgesleten is. Helaas zijn de waardevolle slagtanden ook de reden dat olifanten veel slachtoffer worden van stroperij.

Olifanten slapen maar kort

In het wild slapen olifanten gemiddeld slechts 2 tot 3 uur per nacht, wat hen tot de lichtste slapers in het dierenrijk maakt. Ze slapen soms staand, maar leggen zich ook wel neer voor een diepere slaap. Jonge olifanten slapen vaker en langer dan volwassen dieren.

Een uitstekend geheugen

De uitdrukking “een olifant vergeet nooit” is niet zomaar verzonnen. Olifanten hebben een groot brein en een uitstekend geheugen. Ze herkennen na jaren nog andere olifanten, mensen en plekken. Oudere vrouwtjes (matriarch) onthouden waterlocaties die tientallen jaren geleden zijn bezocht. Dat geheugen is in droge perioden levensreddend voor de hele kudde.

Ze rouwen om dode soortgenoten

Olifanten vertonen gedrag dat sterk op rouw lijkt. Wanneer een lid van de kudde sterft, blijven de anderen soms uren of zelfs dagen bij het lichaam. Ze raken het aan met hun slurf en poten. Olifanten reageren ook op de botten van lang gestorven soortgenoten, wat onderzoekers doet vermoeden dat ze een vorm van bewustzijn hebben over de dood.

Communicatie die je niet kunt horen

Olifanten communiceren op veel manieren: met geluid, aanraking en lichaamshouding. Een groot deel van hun communicatie vindt plaats via infrageluid, geluiden die zo laag zijn dat mensen ze niet kunnen horen. Deze trillingen kunnen kilometers ver reizen en stellen olifanten in staat om contact te houden met kuddeleden die ver weg zijn. Ze voelen de trillingen ook via de grond, via speciale zintuigen in hun voeten en slurf.

Olifanten zijn goede zwemmers

Ondanks hun gewicht zwemmen olifanten verrassend goed. Ze kunnen kilometers achter elkaar door water bewegen, met hun slurf als soort snorkel boven het water. Jonge olifanten die nog niet mee kunnen zwemmen worden door de kudde ondersteund.

De huid ziet er dik uit, maar is gevoelig

De huid van een olifant kan op sommige plekken wel 2,5 centimeter dik zijn. Toch is die huid erg gevoelig voor zonlicht en insectenbeten. Olifanten modderen zich daarom regelmatig in: een laagje modder werkt als zonnebrandcrème en houdt insecten op afstand. Na het modderen schuren ze zich graag langs bomen om parasieten te verwijderen.

Ze eten enorm veel

Een volwassen olifant eet tot wel 150 kilogram aan planten, gras, schors en fruit per dag. Daarvoor zijn ze soms wel 16 uur per dag aan het grazen en foerageren. Ze drinken ook grote hoeveelheden water, zo’n 150 tot 200 liter per dag. Door hun eetgedrag verspreiden ze zaden over grote afstanden en spelen ze een grote rol in het ecosysteem van de savanne en het woud.

Veel voorkomende vragen over olifanten weetjes

Hoe oud worden olifanten?
Olifanten worden in het wild gemiddeld 60 tot 70 jaar oud. Hun levensduur hangt sterk samen met hun gebit: olifanten krijgen in hun leven zes sets kiezen. Wanneer de laatste set versleten is, kunnen ze geen voedsel meer goed malen en verzwakken ze snel.

Zijn er mannelijke en vrouwelijke kuddes?
Ja. Vrouwelijke olifanten (koeien) leven in familiekuddes die worden geleid door de oudste vrouw, de matriarch. Volwassen mannetjes (stieren) leven meestal alleen of in kleine groepjes en sluiten zich alleen tijdelijk aan bij een kudde tijdens de bronstperiode.

Hoeveel soorten olifanten zijn er?
Er zijn drie erkende soorten: de Afrikaanse savanneolifant, de Afrikaanse bosolifant en de Aziatische olifant. Alle drie staan op de lijst van bedreigde diersoorten, met name door leefgebiedverlies en stroperij.

Kunnen olifanten springen?
Nee. Olifanten zijn het enige landzoogdier dat niet kan springen. Hun gewicht en botstructuur maken dat onmogelijk. Ze kunnen wel verrassend snel rennen, tot zo’n 25 kilometer per uur.

Olifanten zijn niet alleen groot van formaat, maar ook groot in intelligentie, sociale structuur en aanpassing aan hun omgeving. Hoe meer je over ze leest, hoe duidelijker het wordt waarom deze dieren al eeuwenlang de verbeelding van mensen wereldwijd prikkelen.