Toren van Pisa weetjes: 10 verrassende feiten over dit beroemde bouwwerk

De toren van Pisa staat bekend om zijn scheefstand, maar er is veel meer te ontdekken over dit bijzondere bouwwerk. Zo staat de toren op moerassig, onstabiel land, is hij nooit als losstaand monument bedoeld en zinken er in dezelfde omgeving meerdere gebouwen. Hieronder vind je de meest opvallende toren van Pisa weetjes op een rij.

De bouw duurde bijna 200 jaar

De bouw van de toren begon in 1173 en werd pas rond 1372 afgerond. Dat zijn bijna twee eeuwen bouwen, mede door oorlogen en geldgebrek die de bouw meerdere keren stillegden. Ironisch genoeg werkten die onderbrekingen in het voordeel van de toren: de pauzes gaven de grond de tijd om te verdichten, waardoor de toren niet al vroeg is omgevallen.

De scheefstand begon al tijdens de bouw

De toren begon al te kantelen terwijl er nog gebouwd werd. Toen de derde verdieping klaar was, zakte de grond aan één kant weg. Bouwers probeerden dit te compenseren door de hogere verdiepingen iets schever te bouwen in de andere richting. Dat zie je nog steeds aan de lichte bocht in de toren: de onderkant helt de ene kant op, de bovenkant iets de andere kant.

De toren staat op moerassig, onstabiel land

De grond onder de toren bestaat uit zachte klei, fijn zand en schelpen. Dat is een slechte basis voor een zwaar stenen bouwwerk van meer dan 14.000 ton. De fundering is maar een kleine drie meter diep, veel te ondiep voor zo’n gewicht op deze grond. Andere gebouwen op het Piazza dei Miracoli, het plein rondom de toren, zakken om dezelfde reden ook langzaam weg.

Toren van Pisa weetjes: de toren is eigenlijk een klokkentoren

Veel mensen denken dat de toren een op zichzelf staand monument is, maar dat is hij niet. De toren is de vrijstaande klokkentoren (campanile) van de kathedraal van Pisa. Op het plein staan nog drie andere bijzondere gebouwen: de kathedraal zelf, het baptisterium en het Campo Santo (een historisch kerkhof). De toren was dus een functioneel onderdeel van een groter religieus complex.

De helling was op het hoogtepunt meer dan vijf meter

Aan het einde van de twintigste eeuw helde de toren zo sterk over dat hij gevaar liep in te storten. De bovenkant week toen ruim vijf meter af van de verticale lijn. Dat klinkt misschien weinig, maar voor een toren van circa 56 meter hoog aan de lage kant is dat een flinke helling. Tussen 1990 en 2001 werd de toren gesloten voor publiek en werden er grote ingrepen gedaan om hem te stabiliseren.

Ingenieurs hebben de helling bewust deels teruggedraaid

In de jaren negentig bevestigden ingenieurs aan de noordkant van de toren stalen kabels en verwijderden ze voorzichtig grond aan de onderkant. Zo dwongen ze de toren een stukje terug richting verticaal. De helling werd daardoor met ongeveer veertig centimeter verminderd. Dat klinkt bescheiden, maar het gaf de toren genoeg stabiliteit om nog eeuwenlang te kunnen blijven staan. Tegelijk wilden de ingenieurs de toren niet volledig rechtzetten, want dan zou hij zijn beroemdheid verliezen.

Er zijn zeven klokken bovenin

Bovenin de toren hangen zeven klokken, elk afgestemd op een andere toon van de muzikale toonladder. De grootste klok weegt meer dan 3.600 kilogram. Lange tijd werden de klokken niet geluid omdat men bang was dat de trillingen de al wankele constructie verder zouden beschadigen. Na de restauratie aan het einde van de twintigste eeuw zijn de klokken weer in gebruik genomen.

Galileo Galilei zou er experimenten hebben gedaan

De beroemde wetenschapper Galileo Galilei werd geboren in Pisa en zou vanaf de toren experimenten hebben gedaan met vallende voorwerpen. Het verhaal gaat dat hij twee ballen van verschillende gewichten tegelijk liet vallen om te bewijzen dat zwaartekracht alles even snel naar beneden trekt. Historici twijfelen of dit echt is gebeurd, maar het verhaal heeft de toren wel een extra wetenschappelijk tintje gegeven.

De toren trekt jaarlijks miljoenen bezoekers

Pisa is één van de drukstbezochte steden van Italië, grotendeels dankzij de scheve toren. Jaarlijks bezoeken naar schatting meer dan vijf miljoen mensen het Piazza dei Miracoli. Wie de toren wil beklimmen, kan dat doen via een wenteltrap van 294 treden. Door de scheefstand voelt die klim opvallend anders aan dan een normale trap.

De naam Pisa heeft mogelijk een Grieks-Etruskische oorsprong

De stad Pisa is oud, vermoedelijk ouder dan de Romeinse tijd. De naam zou afkomstig zijn van het Griekse of Etruskische woord voor “monding” of “haven”, een verwijzing naar de ligging aan de rivier de Arno. De toren draagt dus de naam van een stad met een lange geschiedenis, die al lang voor het christendom een nederzetting kende.

De toren van Pisa is veel meer dan een scheve foto-attractie. Van de moerassige grond en de eeuwenlange bouw tot de wetenschappelijke experimenten en de zeven klokken: elk detail vertelt iets over hoe bijzonder dit bouwwerk eigenlijk is. Wie de toren bezoekt, ziet met deze weetjes in het achterhoofd meteen een stuk meer dan alleen een scheefstaande kolom van marmer.