Weetjes over Texel: 15 verrassende feiten over het eiland

Texel zit vol verrassingen. Het grootste Waddeneiland van Nederland heeft meer te bieden dan mooie stranden en schapen: van stadsrechten uit de middeleeuwen tot een veerpont die je in twintig minuten oversteekt. Hieronder vind je de leukste en meest opvallende weetjes over Texel, zowel uit officiële bronnen als uit de rijke geschiedenis van het eiland.

Texel in cijfers: wat je misschien niet wist

Het eiland telt 13.830 inwoners (stand 2024). Dat klinkt als een kleine gemeente, maar Texel is qua oppervlakte de grootste gemeente van Noord-Holland. Het eiland meet ongeveer 24 kilometer van noord naar zuid en zo’n 9 kilometer van oost naar west. Ondanks die omvang woon je er verrasselijk dicht op de natuur: een groot deel van het eiland bestaat uit beschermde duinen, polder en bos.

Texel is goed bereikbaar vanuit de Randstad. Vanuit Amsterdam rij je in ongeveer 60 minuten naar Den Helder, waarna de veerpont je in 20 minuten naar ’t Horntje brengt. Dat is het zuidelijkste puntje van Texel, waar je vervolgens het eiland op rijdt.

Stadsrechten sinds 1415

Texel heeft al stadsrechten sinds 1415. Dat maakt het eiland ouder dan je misschien denkt als bestuurlijke eenheid. Toch oogt het eiland nergens als een echte stad: er zijn zeven dorpen verspreid over het eiland, waarvan Den Burg het grootste en meest centraal gelegen dorp is. Oosterend, De Koog, De Cocksdorp, Oudeschild, Den Hoorn en De Waal zijn de andere zes.

Het eiland van de schapen

Texel is wereldwijd bekend om zijn schapenras: het Texelschaap. Dit ras is gefokt op het eiland en staat bekend om zijn goede vleeskwaliteit en stevige bouw. Op het hoogtepunt van het lammerseizoen, in het vroege voorjaar, lopen er naar schatting meer schapen op Texel dan mensen wonen. Het Texelschaap wordt inmiddels op alle continenten gehouden.

Het schaap is zo verweven met de identiteit van het eiland dat je het overal terugziet: op souvenirs, in restaurants en op de weidse polders. Lamskoteletten en lamsworstjes staan in het voorjaar prominent op de menukaart bij veel Texelse eetgelegenheden.

Weetjes over Texel: natuur en werelderfgoed

De Waddenzee rondom Texel is in 2009 uitgeroepen tot UNESCO Werelderfgoed. Dat is niet zomaar een titel: het wad is een van de belangrijkste getijdengebieden ter wereld. Elk jaar trekken miljoenen trekvogels via dit gebied, op weg van hun broedgebieden in het noorden naar hun overwinteringsplaatsen in het zuiden, en terug. Texel ligt precies op die route en is daardoor een paradijs voor vogelaars.

Het eiland herbergt ook de Hoge Berg, een stuwwal die tijdens de laatste ijstijd is gevormd. Dit is een van de weinige plekken in Nederland met een echt reliëf dat zijn oorsprong vindt in de ijstijden. Op en rond de Hoge Berg vind je eeuwenoude boerderijen en een typisch Texels landschap met heggen en kleine percelen.

De Slag bij Texel: een stukje maritieme geschiedenis

In 1673 vond voor de kust van Texel een van de grootste zeeslagen uit de zeventiende eeuw plaats: de Slag bij Texel (ook wel de Slag bij Kijkduin genoemd). De Nederlandse vloot onder leiding van Michiel de Ruyter versloeg de gecombineerde Engels-Franse vloot. Het was een beslissende overwinning die de Nederlandse positie op zee veiligstelde en wordt nog altijd gezien als een van de hoogtepunten uit de Gouden Eeuw op zee.

Texels eigen bier en kaas

Texel heeft zijn eigen brouwerij: Brouwerij ’t IJ? Nee, die is van Amsterdam. De Texelse brouwerij, opgericht in 1999 en gevestigd in Oudeschild, brouwt bieren onder de naam Texels Bier. Het bekendste is het Skuumkoppe (Friese naam voor schuimkop, een verwijzing naar de golven). De bieren worden uitsluitend gebrouwen met Texels bronwater.

Naast bier is Texelse kaas een begrip. Schapenmelkkaas van het eiland heeft een uitgesproken smaak en is bij veel lokale boerderijen rechtstreeks te koop. De combinatie van zilte zeelucht, gras en het Texelschaap zorgt voor een karakteristieke smaak die je elders moeilijk terugvindt.

Vuurtoren de Cocksdorp: het noorden van het eiland

Aan de noordpunt van Texel, bij De Cocksdorp, staat vuurtoren Eierland. De naam verwijst naar de polder die vroeger een apart eilandje was en pas in de negentiende eeuw aan Texel werd vastgemaakt door het dempen van de tussenliggende geul. De vuurtoren is een van de hogere vuurtorens van Nederland en onder bepaalde omstandigheden te bezoeken.

Zeven dorpen, zeven karakters

Elk van de zeven Texelse dorpen heeft een eigen sfeer. De Koog is het toeristisch drukste dorp, vlakbij het strand gelegen. Oudeschild is het vissersdorp met de jachthaven. Den Burg is het hart van het eiland met de meeste winkels en voorzieningen. De Cocksdorp in het noorden voelt rustig en afgelegen aan. Oosterend staat bekend om zijn kerk en de karakteristieke bebouwing. Den Hoorn en De Waal zijn de kleinste en stilste dorpen, bij uitstek geschikt voor wie echt wil ontspannen.

Texel is dus veel meer dan een vakantiebestemming met een mooie kust. Het eiland heeft een eigen geschiedenis, een eigen cultuur en een hele reeks weetjes die je bij een eerste bezoek misschien niet direct ziet, maar die het eiland des te boeiender maken zodra je er oog voor krijgt.