Karel de Grote weetjes: 10 verrassende feiten over de vader van Europa

Karel de Grote was niet alleen politiek groot, maar ook letterlijk: met een lengte van ongeveer 1,84 meter stak hij ver boven zijn tijdgenoten uit in een periode waarin de gemiddelde man amper 1,70 meter haalde. Deze en andere verrassende weetjes over Karel de Grote laten zien waarom hij tot op de dag van vandaag een van de meest besproken heersers uit de Europese geschiedenis is.

Karel leefde van 742 tot 814 en regeerde als koning van de Franken en later als keizer van het westen. Zijn invloed op Europa was zo groot dat hij de bijnaam “Vader van Europa” kreeg. Maar achter die titel schuilen ook een heleboel minder bekende feiten.

Karel de Grote weetjes over zijn uiterlijk en lichaam

Zijn lengte van 1,84 meter was uitzonderlijk voor zijn tijd. Historici weten dit dankzij zijn biograaf Einhard, die een gedetailleerde beschrijving achterliet van Karels uiterlijk. Einhard beschreef hem als een man met een brede borst, stevige armen en een opvallend lange hals. Zijn hoofd was relatief groot in verhouding tot zijn lichaam.

Karels gebeente werd in de negentiende eeuw onderzocht en die metingen bevestigden de beschrijvingen van Einhard grotendeels. Zijn bouw was die van een stevige, actieve man, wat ook klopte met zijn reputatie als ruiter en jager.

Hij kon lezen, maar waarschijnlijk niet schrijven

Karel de Grote stond bekend als een bevorderaar van onderwijs en geleerdheid, maar zelf had hij moeite met schrijven. Einhard beschreef hoe Karel tabletten onder zijn kussen bewaarde om in zijn vrije tijd te oefenen met het vormen van letters. Desondanks bleef zijn handschrift slecht. Lezen kon hij wel, en hij sprak meerdere talen, waaronder Latijn en mogelijk wat Grieks.

Dit maakt hem een bijzondere figuur: een keizer die het schrift actief promootte in zijn rijk via de zogeheten Karolingische renaissance, terwijl hij zelf nooit een vlotte schrijver werd.

Hij had meerdere vrouwen en tientallen kinderen

Karel de Grote was meerdere keren getrouwd. Hij had vier officiële echtgenotes en daarnaast meerdere bijvrouwen. In totaal erkende hij naar schatting zo’n twintig kinderen. Sommige bronnen noemen hogere aantallen, maar niet al die kinderen zijn historisch goed gedocumenteerd.

Opvallend is dat Karel zijn dochters nooit uithuiselijkte. Er zijn vermoedens dat hij hen gewoon bij zich wilde houden, al leidde dat later aan zijn hof tot de nodige roddels. Zijn zonen stuurde hij juist actief de wereld in om gebieden te besturen.

De kroning van 800: een verrassing of niet?

Op kerstdag van het jaar 800 kroonde paus Leo III Karel in Rome tot keizer van het westen. Volgens Einhard was Karel verrast en zelfs geïrriteerd door de kroning, omdat hij de paus niet zelf die macht had willen geven. Of dat echt zo was, of dat het een slim politiek spel was, is tot op heden onderwerp van discussie onder historici.

De kroning was hoe dan ook historisch belangrijk. Het betekende de symbolische wedergeboorte van een westers keizerrijk, bijna driehonderd jaar na de val van het West-Romeinse Rijk.

Karel als bestuurder: hij reisde voortdurend

Er was geen vaste hoofdstad in de moderne zin van het woord. Karel bestuurde zijn rijk grotendeels door er zelf doorheen te trekken. Hij verbleef regelmatig op zijn favoriete paleis in Aken, dat hij later liet uitbouwen tot een representatief centrum van zijn rijk, inclusief een grote paltskapel die er nog steeds staat.

Die kapel, tegenwoordig de dom van Aken, is een van de best bewaarde bouwwerken uit de vroege Middeleeuwen en staat op de UNESCO Werelderfgoedlijst.

Weinig bekende weetjes over Karel de Grote

• Karel was een fervent zwemmer en stond erom bekend dat hij graag in de warme bronnen bij Aken baadde, samen met zijn hofhouding en soms honderden mensen tegelijk.
• Hij voerde als een van de eersten een gestandaardiseerd muntstelsel in voor zijn hele rijk, wat de handel sterk vereenvoudigde.
• De maanden van het jaar gaf hij nieuwe Germaanse namen, hoewel die namen uiteindelijk niet zijn blijven hangen.
• Karel sliep naar verluidt weinig, ook ’s nachts stond hij regelmatig op om te lezen of te bidden.
• Hij at sober voor iemand van zijn stand: hij gaf de voorkeur aan geroosterd vlees boven uitbundige banketten, en dronk weinig wijn.
• Zijn geliefde olifant, een geschenk van de kalief van Bagdad, Harun al-Rashid, heette Abul-Abbas en leefde jarenlang aan het Frankische hof.

Zijn nalatenschap in Europa

De bijnaam “Vader van Europa” is niet overdreven. Karel legde de basis voor wat later Frankrijk, Duitsland, de Benelux en delen van Italië zouden worden. Zijn bestuurssysteem, waarbij hij graaf en markgraaf aanstelde als lokale vertegenwoordigers, werkte als een vroeg model voor gedecentraliseerd bestuur.

Ook zijn investering in onderwijs had blijvend effect. Hij stelde de geleerde Alcuin van York aan als hoofd van zijn hofschool en liet scholen oprichten bij kloosters en kathedralen door heel zijn rijk. Daardoor overleefde kennis uit de klassieke oudheid de donkere eeuwen die volgden.

Karel de Grote overleed in 814 in Aken, op een leeftijd van ongeveer 72 jaar, wat voor die tijd uitzonderlijk oud was. Zijn rijk viel na zijn dood uiteen, maar zijn naam en zijn model van Europese eenheid bleven resoneren door de eeuwen heen, tot ver in de moderne tijd.