Weetjes over de aarde: 15 verrassende feiten over onze planeet

De aarde zit vol verrassingen. Zo is onze planeet niet perfect rond, draait ze iets langzamer dan vroeger en is het binnenste ervan heter dan het oppervlak van de zon. Hieronder vind je de meest opvallende weetjes over de aarde, van haar vorm tot haar inwendige werking.

De aarde is niet echt een bol

Je tekent de aarde als een perfecte cirkel, maar dat klopt niet helemaal. Door de rotatie van de aarde puilt ze iets uit aan de evenaar. De middellijn van pool tot pool is ongeveer 12.714 kilometer, maar van evenaar tot evenaar is dat zo’n 12.756 kilometer. Dat verschil van ruim 40 kilometer klinkt groot, maar op het totaal is het minder dan 0,4 procent. Geografen noemen deze vorm een afgeplatste sferoïde.

Dat heeft ook gevolgen voor de hoogste berg ter wereld. De Everest is met 8.849 meter boven zeeniveau de hoogste berg gemeten vanaf het aardoppervlak. Maar gemeten vanaf het middelpunt van de aarde wint de Chimborazo in Ecuador, omdat die vulkaan vlak bij de uitpuilende evenaar staat.

Weetjes over de aarde: de kern is heter dan de zon

Het binnenste van de aarde bestaat uit een vloeibare buitenkern en een vaste binnenkern van nikkel en ijzer. De temperatuur in de binnenkern loopt op tot ongeveer 5.400 graden Celsius. Ter vergelijking: het zichtbare oppervlak van de zon (de fotosfeer) heeft een temperatuur van zo’n 5.500 graden. De kern is dus bijna even heet als dat. De kern van de zon zelf is overigens een stuk heter, maar dat is een ander verhaal.

Plaattektoniek: de motor onder je voeten

De buitenste laag van de aarde is opgedeeld in grote en kleine tektonische platen die voortdurend bewegen. Ze schuiven per jaar gemiddeld een paar centimeter, ongeveer zo snel als je nagels groeien. Die beweging zorgt voor aardbevingen en vulkaanuitbarstingen, maar ook voor gebergten. De Himalaya is bijvoorbeeld ontstaan doordat de Indische plaat de Euraziatische plaat induwt.

Plaattektoniek regelt ook de temperatuur van de aarde op de lange termijn. Kooldioxide dat door vulkanen vrijkomt, wordt via de gesteentecyclus en de oceanen weer opgenomen. Zonder die kringloop zou de aarde waarschijnlijk veel warmer of veel kouder zijn dan nu.

De aarde draait langzamer dan vroeger

Een dag duurt nu precies 24 uur, maar dat was niet altijd zo. Honderden miljoenen jaren geleden draaide de aarde sneller rond. Een dag duurde toen naar schatting slechts 22 uur. De oorzaak is de zwaartekrachtsinvloed van de maan, die de rotatie van de aarde heel geleidelijk remt. Dit heet getijdenwerking. De vertraging is minimaal, maar over miljarden jaren telt dat op.

Het grootste deel van de aarde is water en gesteente

Ongeveer 71 procent van het aardoppervlak is bedekt met water. Van al dat water is meer dan 96 procent zout oceaanwater. Zoetwater, het water dat mensen, dieren en planten nodig hebben, beslaat maar een kleine fractie. Het grootste deel van dat zoetwater zit bevroren in gletsjers en ijskappen, onder andere op Antarctica en Groenland.

Onder het oppervlak bestaat de aarde voornamelijk uit gesteente en metalen. De mantel maakt het grootste deel uit van het volume van de aarde en bestaat uit heet, langzaam stromend gesteente. Die stroming drijft de tektonische platen aan.

De atmosfeer is dunner dan je denkt

De lucht om ons heen lijkt eindeloos, maar de atmosfeer is in verhouding tot de aarde ongelooflijk dun. Als je de aarde zou verkleinen tot de grootte van een voetbal, dan zou de atmosfeer dunner zijn dan een vel papier. Zo’n 80 procent van alle lucht zit in de onderste 12 kilometer, de troposfeer. Vliegtuigen vliegen aan de bovenkant van die laag.

De atmosfeer beschermt ons ook. De ozonlaag, die zich op 15 tot 35 kilometer hoogte bevindt, houdt een groot deel van de schadelijke ultraviolette straling van de zon tegen. Zonder die laag zou leven aan het oppervlak zoals wij het kennen nauwelijks mogelijk zijn.

De aarde heeft één maan, maar bijna twee

De aarde heeft officieel één maan. Maar wetenschappers hebben ontdekt dat er zogenoemde quasi-manen zijn, kleine asteroïden die in een baan om de zon bewegen die hen tijdelijk in de buurt van de aarde houdt. Ze zijn geen echte manen omdat ze de aarde niet echt omcirkelen, maar ze blijven soms jarenlang in de buurt. Het bekendste voorbeeld is Cruithne, een kleine asteroïde die al eeuwenlang de aarde “vergezelt”.

Snelle feiten op een rij

• De aarde is ongeveer 4,5 miljard jaar oud.
• De omtrek van de aarde is bij de evenaar zo’n 40.075 kilometer.
• De aarde beweegt met een snelheid van ongeveer 107.000 kilometer per uur om de zon.
• De diepste plek op aarde is de Marianentrog in de Stille Oceaan, met een diepte van bijna 11 kilometer.
• De aarde is de enige planeet in ons zonnestelsel met vloeibaar water aan het oppervlak.
• Meer dan 8 miljoen diersoorten leven op aarde, en wetenschappers denken dat er nog miljoenen onontdekt zijn.

De aarde is vertrouwd maar tegelijk vol raadsels. Veel van wat er diep in de planeet gebeurt, is nog steeds niet volledig begrepen. Juist dat maakt de weetjes over de aarde zo fascinerend: hoe meer je weet, hoe meer je beseft hoe bijzonder en complex deze planeet eigenlijk is.