Johannes Vermeer weetjes: 10 verrassende feiten over de meester van het licht

Johannes Vermeer is een van de bekendste Nederlandse schilders ooit, maar veel mensen weten verrassend weinig over zijn leven. Dat is al een weetje op zich: Vermeer is wereldberoemd, maar over zijn persoonlijke leven is maar heel weinig bekend. Hieronder vind je de meest opvallende weetjes over Johannes Vermeer, van zijn mysterieuze werkwijze tot zijn korte maar intense leven in de 17e eeuw.

Johannes Vermeer weetjes: de basis op een rij

Vermeer werd geboren in 1632 in Delft en overleed daar ook, in 1675, op nog geen 43-jarige leeftijd. Hij bracht zijn hele leven door in dezelfde stad. Delft was in die tijd een welvarende handelsstad, en die omgeving zie je terug in zijn schilderijen: netjes ingerichte kamers, duur porselein, Turks tapijt en licht dat door hoge ramen naar binnen valt.

Hoewel Vermeer nu wereldberoemd is, schilderde hij maar een klein aantal werken. Aan hem worden naar schatting 34 tot 37 schilderijen toegeschreven. Ter vergelijking: tijdgenoten als Rembrandt maakten honderden werken. Vermeer schilderde dus langzaam en zorgvuldig, wat de bijzondere kwaliteit van zijn werk mede verklaart.

Hij werkte waarschijnlijk met een camera obscura

Een van de meest besproken weetjes over Vermeer is zijn mogelijke gebruik van een camera obscura. Dat is een donkere kamer of doos met een klein gaatje waardoor licht valt, waardoor een projectie van de buitenwereld op een oppervlak verschijnt. Kunsthistorici vermoeden dat Vermeer dit hulpmiddel gebruikte om composities uiterst nauwkeurig te tekenen voordat hij ging schilderen. Bewijs is er nooit gevonden, maar de ongewone perspectiefen en lichteffecten in zijn werk wijzen sterk in die richting.

Vermeer was ook kunsthandelaar

Schilderen was niet zijn enige bron van inkomsten. Vermeer handelde ook in schilderijen van andere kunstenaars. Hij nam het bedrijf over van zijn vader, die zowel kunsthandelaar als herbergier was. Dit dubbele leven als schilder en handelaar maakte hem tot een bijzondere figuur in de Delftse kunstwereld van de 17e eeuw.

Hij had een groot gezin en stierf met schulden

Vermeer trouwde met Catharina Bolnes en samen kregen ze maar liefst vijftien kinderen, van wie er vier vroeg stierven. Dat grote gezin kostte veel geld. Toen Vermeer in 1675 overleed, liet hij zijn vrouw achter met zware schulden. De economische neergang na de Franse inval in 1672, het rampjaar in de Nederlandse geschiedenis, had zijn inkomsten als kunsthandelaar flink geraakt.

Zijn werk raakte bijna in de vergetelheid

Na zijn dood werd Vermeer al snel vergeten. Pas in de 19e eeuw werd hij herontdekt, mede dankzij de Franse kunstcriticus Théophile Thoré-Bürger, die in 1866 een uitgebreide studie over Vermeer publiceerde. Voor die tijd werden veel van zijn schilderijen verkeerd toegeschreven aan andere schilders. Dat zijn werk nu in de top van de wereldkunst staat, is dus eigenlijk een late erkenning.

Het meisje met de parel is geen portret van een bekende persoon

Het beroemdste werk van Vermeer, “Het meisje met de parel” (rond 1665), wordt wel de “Mona Lisa van het Noorden” genoemd. Toch weet niemand wie het meisje is. Er zijn veel theorieën, waaronder dat het zijn oudste dochter Maria zou zijn, maar dat is nooit bewezen. Het schilderij is technisch gezien ook geen portret maar een “tronie”, een Hollandse term voor een karakterstudie van een anoniem figuur.

Zijn pigmenten waren duur en zeldzaam

Vermeer gebruikte bijzonder kostbare verf. Het opvallende blauw in zijn schilderijen, zoals in de jurk van het meisje met de parel, is gemaakt van lazuriet, ook wel lapis lazuli genoemd. Dit pigment werd in de 17e eeuw gewonnen in Afghanistan en was extreem duur, soms zelfs duurder dan goud per gewichtseenheid. Dat Vermeer dit pigment zo royaal gebruikte, zegt iets over de kwaliteitseisen die hij zichzelf stelde, of over de rijke opdrachtgevers die hem financierden.

Bijna al zijn schilderijen spelen zich af in één kamer

Als je de schilderijen van Vermeer naast elkaar legt, valt op dat veel interieurs opvallend veel op elkaar lijken. Dezelfde ramen aan de linkerkant, dezelfde vloertegels, dezelfde muren. Onderzoekers denken dat hij een vaste ruimte in zijn huis in Delft gebruikte als schildersatelier en die telkens opnieuw schilderde met wisselende figuren en voorwerpen. Dat maakt zijn oeuvre samenhangend en tegelijk persoonlijk.

Vermeer was een schilder die weinig werken maakte, maar elk werk tot in detail uitdacht. De weetjes over Johannes Vermeer laten zien hoe bijzonder, maar ook hoe menselijk en soms kwetsbaar zijn leven was: een groot gezin, financiële zorgen, een vroege dood en eeuwen van vergetelheid voor zijn genie eindelijk breed erkend werd.