Egel weetjes: 15 verrassende feiten over deze stekelige beestjes

Een egel heeft maar liefst 7.000 tot 8.000 stekels op zijn rug. Dat is misschien het bekendste van alle egel weetjes, maar er valt nog veel meer te ontdekken over dit kleine, stekelige zoogdier dat je ’s avonds in de tuin kunt tegenkomen. Hieronder vind je de opvallendste feiten op een rij.

De stekels van de egel: meer dan een harnas

Die duizenden stekels zijn niet zomaar decoratie. Ze zijn hol van binnen, gemaakt van keratine (hetzelfde materiaal als menselijke nagels), en steviger dan ze eruitzien. Bij gevaar rolt de egel zich op tot een strakke bal, zodat alle stekels naar buiten wijzen. Dassen en vossen zijn de voornaamste roofdieren die toch proberen een egel te verschalken, maar voor de meeste andere dieren is de aanval te gevaarlijk.

Jonge egels worden geboren met zachte, witte stekels die binnen uren verharden. De definitieve bruine stekels groeien er later tussen. Een volwassen egel wisselt zijn stekels geleidelijk, net zoals mensen haar verliezen en hergroeien. Je verliest dus nooit ineens het hele pantser.

Wat eten egels eigenlijk?

Egels zijn omnivoren, maar in de praktijk leven ze vooral van insecten, wormen, slakken en soms kleine kikkers of muizen. Ze zijn daardoor nuttige bewoners van de tuin: een egel kan in één nacht tientallen slakken opeten. Tuinieren zonder chemische bestrijdingsmiddelen is dus extra lonend als je een egel in de buurt hebt.

Koemelk kun je beter niet neerzetten voor een egel, ook al lijkt dat vriendelijk. Egels zijn lactose-intolerant en kunnen er ernstige diarree van krijgen. Water is de beste keuze. Ongezouten kattenbrokken of speciaal egelbrokken zijn ook prima als je ze wilt bijvoeren.

Slaapgewoonten: echte winterslapers

De egel is een van de weinige inheemse zoogdieren in Nederland en België die écht winterslaap houden. Ergens tussen oktober en november kruipt de egel weg in een nest van bladeren en takjes. De lichaamstemperatuur daalt dan van normaal zo’n 35 graden naar bijna de buitentemperatuur, en de hartslag zakt van 190 slagen per minuut naar zo’n 20. Dat is een enorme fysiologische omschakeling.

De winterslaap duurt tot in maart of april. Egels die te laat in het jaar wakker worden of te weinig vetreserves hebben opgebouwd, overleven de winter vaak niet. Een volwassen egel weegt idealiter zo’n 600 gram of meer voor hij inslaapt.

Egel weetjes over voortplanting en levensduur

Na de winterslaap beginnen egels snel met paren. Het baltsritueel is opvallend: het mannetje cirkelt minutenlang om het vrouwtje heen, terwijl zij hem soms actief wegjaagt. Die cirkelgang kan wel een uur duren. Na een draagtijd van zo’n 35 dagen worden gemiddeld vier tot vijf jongen geboren.

In het wild worden egels zelden ouder dan drie tot zeven jaar. Verkeersslachtoffers zijn een van de grootste doodsoorzaken, want egels lopen ’s nachts grote afstanden (soms twee tot drie kilometer per nacht) en steken daarbij wegen over. Tuinieren met gaas of hekken zonder opening kan egel-migratie blokkeren; een klein gat van 13 bij 13 centimeter onderin een schutting is al genoeg om ze door te laten.

Bijzondere gedragingen die je misschien nog niet kende

Egels “zalven” zichzelf. Als ze een sterke geur ruiken, zoals die van een bepaalde plant of stof, kauwen ze erop en smeren het resulterende schuim op hun eigen stekels. Wetenschappers begrijpen nog niet precies waarom, maar een populaire theorie is dat het helpt bij camouflage of parasietbestrijding.

Ze zijn ook verrassend goede zwemmers en kunnen korte stukken water overbruggen. Klimmen lukt ze ook: lage schuttingen of tuinmuren zijn voor een egel geen probleem. Naar beneden komen is dan lastiger, want dat gaat soms met een smak, al beschermen de stekels hen daarbij enigszins.

Egels zijn solitair van aard. Buiten de paartijd leven ze alleen en verdragen ze nauwelijks een soortgenoot in hun territorium. Toch kan één tuin weleens door meerdere egels worden bezocht, simpelweg omdat de territoria overlappen.

Zijn egels beschermd?

In Nederland en België is de egel een beschermde diersoort. Je mag hem niet vangen, houden of anderszins verstoren zonder ontheffing. Een gewonde egel mag je tijdelijk opvangen om naar een erkend opvangcentrum te brengen. Zelf een egel jarenlang als huisdier houden is in beide landen niet toegestaan.

De populatie staat onder druk door verstedelijking, intensieve landbouw en het gebruik van pesticiden. Organisaties zoals de Zoogdierenvereniging houden de stand bij en adviseren over hoe je de tuin egelvriendelijker kunt maken.

Al deze weetjes over de egel laten zien dat er achter dat stekelige uiterlijk een opmerkelijk dier schuilgaat: een overlevingsspecialist die al tientallen miljoenen jaren weinig veranderd is. Door je tuin iets minder opgeruimd te houden en een schaaltje water neer te zetten, geef je dit dier al een flinke steun in de rug.