Weetjes over de maan: 15 verrassende feiten die je nog niet wist

Er zijn genoeg weetjes over de maan die je doen opkijken, soms letterlijk. De maan is het meest bekeken object aan de nachtelijke hemel, maar de meeste mensen weten verrassend weinig over wat er echt speelt op en rond dat grijze bolwerk op gemiddeld 384.400 kilometer afstand. Hieronder vind je de meest opvallende, grappige en soms ronduit verbazing­wekkende feiten over onze enige natuurlijke satelliet.

De maan is geen perfecte bol

De maan lijkt van een afstand volmaakt rond, maar is in werkelijkheid een beetje eivormig. De kant die altijd naar de aarde is gericht, bolt iets meer uit dan de andere kant. Dat komt doordat de zwaartekracht van de aarde in de loop van miljarden jaren aan de maan trekt. Dit verschijnsel heet getijdenvervorming.

Je ziet altijd dezelfde kant van de maan

De maan draait om haar eigen as in precies dezelfde tijd als ze om de aarde draait: zo’n 27,3 dagen. Daardoor zie je vanaf de aarde altijd dezelfde helft. De andere kant, de zogenoemde “verre zijde”, werd voor het eerst gefotografeerd door de Sovjet-sonde Luna 3 in 1959. Pas in 2019 landde er voor het eerst een ruimtevaartuig (de Chinese Chang’e 4) op die verre zijde.

De maan heeft bergen, en ze zijn enorm

De maan heeft een flink gebergte. De hoogste berg is Mons Huygens, met een hoogte van 4.700 meter. Dat klinkt indrukwekkend, maar de Mount Everest op aarde is met 8.848 meter bijna twee keer zo hoog. Toch zijn de maanbergen opvallend steil voor hun omvang, omdat er op de maan geen erosie door wind of water optreedt. Een berg blijft er dus eeuwenlang precies zoals hij is.

De maan verwijdert zich elk jaar een stukje verder

De maan beweegt gemiddeld zo’n 3,8 centimeter per jaar van de aarde af. Dat klinkt onbeduidend, maar over miljoenen jaren telt dat flink op. Vroeger stond de maan veel dichter bij de aarde, en waren de getijden op aarde veel extremer dan nu. Uiteindelijk, over miljarden jaren, zal de maan zo ver weg zijn dat totale zonsverduisteringen niet meer mogelijk zijn. Dan is de maan te klein in de hemel om de zon volledig te bedekken.

De maan heeft een extreem dun “atmosfeer”

Technisch gezien heeft de maan een exosfeer: een ultra-dunne laag van gasdeeltjes, waaronder natrium, helium en waterstof. Die laag is zo ijl dat ze nauwelijks als atmosfeer telt. Er is geen luchtdruk, geen weer en geen wind. Dat betekent ook dat voetafdrukken van de Apollo-astronauten er nog steeds liggen, precies zoals ze in 1969 zijn achtergelaten.

Op de maan weeg je veel minder

De zwaartekracht op de maan is ongeveer een zesde van die op aarde. Als je op aarde 70 kilogram weegt, dan is dat op de maan slechts iets meer dan 11 kilogram. Dat is de reden dat de Apollo-astronauten zo opvallend huppelend voortbewogen in de maanvideo’s: bij elke stap zweefden ze een stukje op.

De maan is waarschijnlijk ontstaan door een botsing

De meest geaccepteerde theorie over het ontstaan van de maan is de zogenoemde “giant impact”-theorie. Zo’n 4,5 miljard jaar geleden zou een planeet ter grootte van Mars, die wetenschappers Theia noemen, op de jonge aarde zijn ingeslagen. Het puin dat daarbij de ruimte in vloog, klonterde samen tot wat nu de maan is. Dit verklaart ook waarom de samenstelling van maangesteente opvallend veel lijkt op die van de aardkorst.

De maan heeft water

Lange tijd dacht men dat de maan volledig droog was. Inmiddels is duidelijk dat er ijswater aanwezig is, met name in permanent beschaduwde kraters nabij de maan­polen. Dat ijs is waarschijnlijk meegekomen via kometen en meteorieten die in de loop van miljarden jaren zijn ingeslagen. Dit ijswater is interessant voor toekomstige maanmissies, want het kan worden gebruikt als drinkwater of omgezet in raket­brandstof.

Weetjes over de maan en de getijden op aarde

De getijden, het op en neer gaan van het zeewater, worden voor het grootste deel veroorzaakt door de zwaartekracht van de maan. Ook de zon speelt een rol, maar de maan heeft door haar relatief kleine afstand tot de aarde de grootste invloed. Wanneer maan en zon op één lijn staan, ontstaan springtijen: extra hoge en extra lage waterstanden. Dit is iets wat kuststeden over de hele wereld dagelijks merken.

De maan beïnvloedt de aardas

De maan stabiliseert de kanteling van de aardsas. Zonder de maan zou de aardas veel grilliger schommelen, van bijna rechtop tot flink gekanteld. Die schommelingen zouden leiden tot dramatische klimaat­veranderingen over relatief korte periodes. Dankzij de maan blijft de kanteling stabiel op zo’n 23,5 graden, wat bijdraagt aan de voorspelbare seizoenen die het leven op aarde mogelijk maken.

De maan is de vijfde grootste maan in ons zonnestelsel

Vergeleken met haar moederplaneet is de maan bijzonder groot. Ze heeft een diameter van zo’n 3.474 kilometer, wat ruwweg een kwart is van de diameter van de aarde. In absolute termen is de maan de vijfde grootste maan in ons zonnestelsel, na Ganymedes, Titan, Callisto en Io, allemaal manen van Jupiter of Saturnus. Maar geen van die manen is zo groot ten opzichte van haar eigen planeet als onze maan.

Een dag op de maan duurt bijna een maand

Omdat de maan zo langzaam om haar as draait, duurt één dag op de maan (van zonsopgang tot zonsopgang) bijna 29,5 aardse dagen. De temperatuur loopt daardoor enorm op tijdens de “maandag” en zakt diep weg tijdens de “maannacht”. In het zonlicht kan het oplopen tot zo’n 127 graden Celsius; in het donker daalt de temperatuur naar min 173 graden Celsius.

De maan is dus veel meer dan een mooi licht aan de nachtelijke hemel. Ze vormt de getijden, stabiliseert ons klimaat, heeft bergen en ijs, en blijft wetenschappers tot op de dag van vandaag verbazen. Hoe vertrouwd ze ook kijkt, er valt altijd nog iets nieuws te ontdekken.