Schildpad weetjes: 15 verrassende feiten over deze oeroude dieren

Schildpadden bestaan al langer dan de mens ooit kan bevatten. Hun voorouders verschenen meer dan 100 miljoen jaar geleden op aarde, ruim vóór de dinosauriërs uitstierven. Dat maakt schildpadden tot een van de oudste diergroepen ter wereld die nog steeds rondzwemmen en rondlopen. Hieronder vind je de meest opvallende schildpad weetjes, van hun bijzondere lichaam tot hun verrassend slim gedrag.

Schildpadden zijn ouder dan de dinosauriërs

De voorouders van schildpadden leefden al op aarde toen er nog geen grassen bestonden, geen bloemen en geen vogels. Ze hebben ijstijden, asteroïden en massa-uitstervingen overleefd. Dat zegt iets over hoe goed hun lichaamsbouw werkt: het ontwerp is al die miljoenen jaren nauwelijks veranderd.

De schild zelf is een van de slimste uitvindingen van de natuur. Het is geen los pantser dat een schildpad draagt, maar een onderdeel van het skelet. De rugwervels en ribben zijn vergroeid met het schild. Een schildpad uit zijn schild halen is dus letterlijk onmogelijk zonder het dier te doden.

Opvallende schildpad weetjes over het lichaam

Schildpadden hebben geen tanden. In plaats daarvan hebben ze een scherpe, hoornachtige snavel waarmee ze planten, kwallen, vissen of zelfs schelpdieren kunnen eten, afhankelijk van de soort. Zeeschildpadden zijn dol op kwallen en kunnen er grote hoeveelheden van verorberen in één dag.

Het schild van een schildpad bestaat uit zo’n 60 botten, allemaal samengegroeid. Het is bedekt met schilden van hoornachtig materiaal, vergelijkbaar met je eigen nagels. Bij sommige soorten, zoals de lederschildpad, is de buitenkant juist leerachtig in plaats van hard.

Schildpadden zijn koudbloedig. Dat betekent dat ze hun lichaamstemperatuur niet zelf regelen, maar afhankelijk zijn van de omgeving. In de zon opwarmen is geen luiheid, maar noodzaak: zonder voldoende warmte kunnen ze niet goed eten of bewegen.

Hoe oud worden schildpadden?

Schildpadden staan bekend om hun hoge leeftijd. Landschildpadden kunnen in gevangenschap honderd jaar of ouder worden. De oudst bekende schildpad ter wereld is Jonathan, een reuzenschildpad op het eiland Sint-Helena, die naar schatting rond 2024 al meer dan 190 jaar oud was. Dat maakt hem naar alle waarschijnlijkheid het oudste levende landdier op aarde.

Zeeschildpadden worden in het wild naar schatting 80 jaar of ouder, al is dat lastig precies te meten. Hun leeftijd is te lezen aan de groeiringen in bepaalde botten, vergelijkbaar met de ringen in een boomstam.

Zeeschildpad weetjes: leven op zee

Zeeschildpadden brengen bijna hun hele leven in het water door. Vrouwtjes komen alleen aan land om eieren te leggen, vaak op exact hetzelfde strand waar ze zelf geboren zijn. Hoe ze dat strand na tientallen jaren terugvinden, is nog niet volledig begrepen, maar wetenschappers denken dat ze gebruikmaken van het magneetveld van de aarde als soort intern kompas.

Een zeeschildpad kan heel lang onder water blijven. Tijdens het rusten of slapen kunnen sommige soorten tot zeven uur onder water blijven zonder adem te halen. Hun hartslag zakt dan sterk, soms tot slechts één slag per minuut.

Pas uitgekomen zeeschildpadjes, ter grootte van je handpalm, moeten direct na het uitkomen zelf naar zee kruipen. De moeder is al lang vertrokken. Van de eieren die uitkomen, bereikt maar een klein deel de volwassen leeftijd. Roofdieren, maar ook plastic afval en kunstlicht bij stranden, vormen grote gevaren.

Wat eten schildpadden?

Dat verschilt sterk per soort. Hier een kort overzicht:

• Zeeschildpadden: kwallen, zeegras, sponzen of vissen, afhankelijk van de soort.
• Landschildpadden: voornamelijk planten, grassen, bladeren en af en toe fruit.
• Zoetwatterschildpadden: vaak alleseters, zowel planten als kleine diertjes, vissen en insecten.

De lederschildpad eet bijna uitsluitend kwallen. Dat maakt zwerfplastic extra gevaarlijk voor deze dieren: een plastic zak in het water lijkt precies op een kwal.

Schildpadden communiceren meer dan je denkt

Lang dachten wetenschappers dat schildpadden stille dieren waren. Dat blijkt niet te kloppen. Onderzoek heeft aangetoond dat schildpadden geluiden maken die voor het menselijk oor nauwelijks hoorbaar zijn, maar die wel degelijk als communicatie dienen. Moeders en hun jongen blijken zelfs geluiden uit te wisselen, al zitten de jongen nog in het ei.

Bedreigd en beschermd

Van de zeven soorten zeeschildpadden staan er zes op de lijst van bedreigde of kwetsbare dieren. Oorzaken zijn onder meer overbevissing, vernietiging van neststranden, verdrinking in visnetten en plastic vervuiling. Organisaties als het WWF zetten zich in voor bescherming van nestelstranden en bewustmaking over plastic afval in de oceaan.

Landschildpadden worden ook bedreigd, vooral door illegale handel als huisdier en verlies van leefgebied. In Nederland is het houden van sommige soorten landschildpadden aan regels gebonden via de CITES-wetgeving.

Schildpadden zijn kortom veel meer dan trage, stille dieren met een schild. Ze zijn levende fossielen met een indrukwekkende biologie, een verbazingwekkend lange levensduur en een gevoelig leefgebied dat bescherming verdient. Wie eenmaal wat meer weet over deze dieren, kijkt er heel anders tegenaan.