Warmtepomp weetjes: 12 dingen die je nog niet wist

Een warmtepomp verwarmt je huis niet door warmte te maken, maar door warmte van buiten naar binnen te verplaatsen. Dat klinkt simpel, maar achter die werking zitten een hoop verrassende feiten die veel mensen niet kennen. Of je nu al een warmtepomp hebt of er één overweegt, deze warmtepomp weetjes geven je een completer beeld van hoe het apparaat werkt, wat het kan en wat het niet kan.

Een warmtepomp haalt warmte uit vrieskoude buitenlucht

Veel mensen denken dat een warmtepomp niet werkt als het buiten vriest. Dat klopt niet. Een lucht-water warmtepomp kan zelfs bij temperaturen rond -15 of -20 graden Celsius nog warmte uit de buitenlucht halen. Lucht bevat namelijk altijd energie, ook als het koud aanvoelt. Pas bij extreem lage temperaturen daalt het rendement sterk, en springt een back-upverwarming bij.

Een bodemwarmtepomp heeft dit probleem helemaal niet. Op een meter of twee diepte schommelt de grondtemperatuur in Nederland het hele jaar door rond de 10 tot 12 graden. Die stabiele warmtebron zorgt voor een gelijkmatiger en iets hoger rendement dan een luchtwarmtepomp.

De COP: waarom een warmtepomp efficiënter is dan een cv-ketel

Een cv-ketel zet gas om in warmte, met een rendement van maximaal iets meer dan 100 procent (bij een HR-ketel). Een warmtepomp doet dat anders: voor elke kilowattuur elektriciteit levert een goede warmtepomp 3 tot 5 kilowattuur warmte. Die verhouding heet de COP (Coefficient of Performance). Een COP van 4 betekent dat je voor 1 euro aan stroom zo’n 4 euro aan warmte terugkrijgt, afhankelijk van de stroombedragen.

Dat klinkt bijna als gratis warmte, maar het hangt wel af van de omstandigheden. Hoe kouder het buiten is, hoe lager de COP. En hoe hoger de watertemperatuur in je verwarmingssysteem moet zijn, hoe meer moeite de pomp heeft. Dat is waarom warmtepompen het beste werken in combinatie met vloerverwarming of grote lage-temperatuur radiatoren, niet met kleine oude radiatorenradiatoren die hoog water vragen.

Warmtepomp weetjes over koeling

Veel mensen weten niet dat een warmtepomp ook kan koelen. Omdat een warmtepomp warmte verplaatst, kan hij dat ook andersom doen: warmte uit huis naar buiten pompen. Dit heet reversibele koeling. Bij vloerverwarming werkt dit als vloerkoeling, waarbij koeler water door de vloerslangen stroomt. Het effect is bescheiden maar aangenaam, zonder dat je een aparte airco nodig hebt.

Niet elke warmtepomp kan dit. Vraag bij aanschaf expliciet of de pomp een actieve of passieve koelfunctie heeft. Passieve koeling (bij een bodemwarmtepomp) verbruikt nauwelijks extra energie. Actieve koeling vraagt wat meer stroom, maar is nog altijd zuiniger dan een losse airco.

Een warmtepomp maakt warm tapwater, maar heeft soms hulp nodig

Een warmtepomp kan ook warm tapwater maken, maar dat vraagt meer moeite dan vloerverwarming. Voor tapwater heb je een hogere temperatuur nodig, rond de 55 tot 60 graden, om legionellabacteriën te voorkomen. Op die temperatuur werkt een warmtepomp minder efficiënt. Veel systemen gebruiken daarom een elektrisch verwarmingselement als aanvulling, of verwarmen het tapwater periodiek extra om legionella te doden.

Er bestaan ook aparte warmtepompen die speciaal voor tapwater zijn gemaakt. Deze heten lucht-water warmtepompen voor tapwater (of boilerwarmtepompen) en zijn compact genoeg voor een bijkeuken of kelder. Ze zijn een stuk zuiniger dan een elektrische boiler.

Geluid: hoeveel lawaai maakt een warmtepomp?

Een buitenunit van een warmtepomp maakt geluid, vergelijkbaar met een airco-unit. In de praktijk ligt het geluidsniveau van de buitenunit doorgaans tussen de 40 en 60 decibel op een meter afstand. Dat is vergelijkbaar met een normaal gesprek. Toch kunnen buurtbewoners klagen als de unit vlak bij een slaapkamerraam staat.

Gemeentes hanteren vaak geluidsnormen voor warmtepompen. In veel gevallen geldt overdag een maximum van 40 tot 45 dB(A) op de erfgrens. Kies bij plaatsing voor een rustige locatie, laat de unit niet direct tegen een muur trillen en vraag de installateur naar geluidsarme modellen. Binnenunits en bodemwarmtepompen maken nauwelijks hoorbaar geluid.

Levensduur en onderhoud

Een warmtepomp gaat gemiddeld 15 tot 20 jaar mee, vergelijkbaar met een cv-ketel. Het mechanische deel, de compressor, is het onderdeel dat het meeste slijtage kent. Jaarlijks onderhoud door een erkende installateur is verstandig: die controleert het koudemiddel, de filters en de elektrische aansluitingen. Dat kost naar schatting tussen de 100 en 200 euro per jaar, afhankelijk van het type pomp en de regio.

Bodemwarmtepompen hebben minder buitenonderdelen die blootstaan aan weer en wind, waardoor ze in de praktijk vaak langer meegaan en minder onderhoud vragen dan luchtwarmtepompen.

Subsidie en regelgeving

In Nederland is de ISDE-subsidie (Investeringssubsidie Duurzame Energie en Energiebesparing) beschikbaar voor warmtepompen. De hoogte en voorwaarden veranderen regelmatig; check altijd de actuele bedragen op de website van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), want dit is de officiële uitvoerder van de regeling.

Wil je een warmtepomp plaatsen in een beschermd dorpsgezicht of een monument, vraag dan vooraf bij je gemeente of een vergunning nodig is. In de meeste gewone situaties is geen vergunning nodig, maar uitzonderingen bestaan.

Veelgestelde vragen over warmtepompen

Kan een warmtepomp in een slecht geïsoleerd huis?
Technisch wel, maar het rendement valt dan tegen. Een warmtepomp werkt het best bij een goed geïsoleerde woning, bij voorkeur met een energielabel C of hoger. In een tochtig huis met dunne muren moet de pomp het water hoog verwarmen, wat de COP verlaagt en de besparing tenietdoet. Isoleren gaat in dat geval voor.

Wordt mijn stroomrekening niet heel hoog?
Dat valt mee. Ja, je elektriciteitsverbruik stijgt, maar je gasrekening verdwijnt of daalt sterk. Per saldo gaat het bij een gemiddeld huishouden om een vergelijkbare of lagere energierekening, zeker als je groene stroom gebruikt of zonnepanelen hebt.

Wat is het verschil tussen een hybride en een volledige warmtepomp?
Een hybride warmtepomp werkt samen met je bestaande cv-ketel. De warmtepomp neemt de dagelijkse verwarming over, de ketel springt bij als het erg koud is. Dat maakt de omschakeling eenvoudiger en goedkoper dan een volledige vervanging. Een volledige warmtepomp doet alles zelf, zonder ketel.

De wereld van warmtepompen is groter dan veel mensen denken. Van de COP tot koelingsmogelijkheden en van geluidsnormen tot subsidies: wie goed geïnformeerd aan de slag gaat, maakt betere keuzes en voorkomt verrassingen achteraf. Twijfel je of een warmtepomp bij jouw situatie past, laat dan een onafhankelijke energieadviseur meekijken voor je een installateur belt.