Weetjes over indianen: 21 verrassende feiten over de inheemse volkeren van Amerika

Er zijn veel weetjes over indianen die de meeste mensen niet kennen, ook al zijn de inheemse volkeren van Noord-Amerika een van de meest gefascineerde culturen in de wereldgeschiedenis. Van de betekenis van totempalen tot het gebruik van rooksignalen: de tradities, gewoonten en geschiedenis van deze volkeren zitten vol verrassingen. Hieronder vind je de opvallendste feiten op een rij.

Waar komen de indianen vandaan?

De voorouders van de inheemse volkeren van Noord-Amerika kwamen duizenden jaren geleden vanuit Azië. Ze staken via een landbrug, die nu de Beringstraat heet, over van Siberië naar Alaska. Dit gebeurde naar schatting zo’n 15.000 tot 30.000 jaar geleden. Vanuit Alaska verspreidden ze zich geleidelijk over het hele Amerikaanse continent.

De naam “indianen” stamt uit de tijd van Columbus, die in 1492 dacht dat hij India had bereikt. Hij noemde de bewoners daarom “Indios”. De term is dus historisch onjuist. Vandaag de dag spreken veel mensen liever van “inheemse Amerikanen” of “Native Americans”, al gebruiken ook veel leden van deze gemeenschappen zelf de term “indianen” gewoon in de dagelijkse praktijk.

Weetjes over indianen: cultuur en gewoonten

Noord-Amerika telde vroeger honderden verschillende indianenstammen, elk met een eigen taal, cultuur en levenswijze. Er waren geen paar “soorten” indianen: het verschil tussen een Sioux-krijger op de prairie en een Pueblo-bewoner in de woestijn was minstens zo groot als het verschil tussen een Noor en een Spanjaard.

Veel stammen hadden een rijke mondelinge traditie. Verhalen, mythen en geschiedenis werden niet opgeschreven maar van generatie op generatie doorgegeven via het woord. Ouderen hadden daarin een centrale rol en golden als levende bibliotheken van de stam.

De rol van vrouwen verschilde sterk per stam. Bij sommige volkeren, zoals de Irokezen, was de samenleving matrilineair: afstamming en eigendom liepen via de moederlijn. Vrouwen hadden daar aanzienlijke politieke macht en kozen soms zelfs de mannelijke leiders.

Totempalen: meer dan decoratie

Totempalen zijn misschien wel het bekendste symbool uit de indianencultuur, maar ze zijn lang niet bij alle stammen gebruikelijk. Ze komen vooral voor bij de inheemse volkeren van de Noordwestkust van Noord-Amerika, zoals de Haida en de Tlingit. Een totempaal is feitelijk een houten kroniek: de afgebeelde dieren en figuren vertellen het verhaal van een familie, clan of gebeurtenis. Ze zijn daarmee te vergelijken met een familiewapen.

Rooksignalen: hoe werkte dat precies?

Rooksignalen zijn een echte communicatiemethode geweest, geen filmverzinsel. Stammen op de open prairie gebruikten rook om berichten over grote afstanden te sturen. Door een deken boven een vuur te houden en dan los te laten, maakten ze rookwolkjes in een bepaald patroon. De betekenis van die patronen verschilde per stam, dus het was geen universele “rooktelegraaf” die iedereen kon lezen.

Bijzondere feiten die veel mensen niet weten

• Niet alle indianenstammen leefden in tipis. De tipi was typisch voor de nomadische stammen op de Great Plains. Andere volkeren woonden in houten huizen, adobe-gebouwen, iglo’s of langhuizen.
• Paarden zijn geen oorspronkelijk Noord-Amerikaans dier. Ze werden door de Spanjaarden meegebracht in de 16e eeuw. Veel prairie-stammen bouwden daarna razendsnel een complete cultuur rond het paard op.
• De Irokesenbond (ook wel Haudenosaunee of Liga van de Vijf Naties) gold als een van de vroegste democratische samenwerkingen ter wereld. Sommige historici denken dat deze bond invloed heeft gehad op de Amerikaanse grondwet.
• Maïs, tomaten, cacao, aardappelen en pinda’s: ze zijn allemaal afkomstig van inheemse volkeren in Amerika. Zonder hen zou de Europese keuken er totaal anders uitzien.
• Lacrosse is een sport die zijn oorsprong heeft bij inheemse volkeren in Noord-Amerika. Het werd al gespeeld lang voordat Europeanen voet aan wal zetten.
• De “vredespijp” (calumet) had een rituele betekenis en werd gerookt bij belangrijke momenten zoals verdragssluitingen of rouwplechtigheden. Het was geen alledaags gebruiksvoorwerp.
• Scalpen was lang niet bij alle stammen gebruikelijk en werd door sommige stammen pas geleerd van Europese kolonisten, die er soms zelfs premies op zetten.
• De Navajo-taal werd in de Tweede Wereldoorlog gebruikt als geheime code door het Amerikaanse leger. Japanse codebrekers slaagden er nooit in die code te kraken.

Hoe leefden indianen van voedsel en natuur?

De band met de natuur was voor de meeste inheemse volkeren niet alleen praktisch maar ook spiritueel. Dieren, planten, rivieren en bergen hadden een eigen geest en verdienden respect. Bij de jacht op bizons, een belangrijk deel van het bestaan voor prairie-stammen, werd vrijwel elk deel van het dier gebruikt: vlees voor voedsel, huid voor kleding en tenten, botten voor gereedschap en pezen voor bogen.

Stammen in andere gebieden leefden van vis, wilde vruchten, geoogste gewassen of een combinatie daarvan. De Pueblo-volkeren in het zuidwesten van Noord-Amerika waren al duizenden jaren geleden gevorderde landbouwers die maïs, bonen en pompoen verbouwden, de zogenaamde “drie zusters”.

Wat is er van de indianencultuur overgebleven?

Vandaag de dag leven er in de Verenigde Staten naar schatting ruim 5 miljoen mensen met een geheel of gedeeltelijk inheemse afkomst (schatting op basis van cijfers van het U.S. Census Bureau rond 2020). Er zijn nog altijd honderden erkende stammen, elk met eigen rechtsstatus, land en culturele tradities. Veel stammen investeren in het bewaren van hun taal en cultuur, die door eeuwen van kolonisatie zwaar onder druk hebben gestaan.

De weetjes over indianen laten zien hoe gevarieerd, slim en rijk de culturen van de inheemse volkeren van Noord-Amerika waren en nog steeds zijn. Wie denkt dat “de indiaan” één type mens of cultuur was, mist het grote verhaal: het gaat om honderden unieke volken met elk hun eigen geschiedenis.