Weetjes over Neptunus: de meest verrassende feiten op een rij

Neptunus zit vol verrassingen. De achtste en verste planeet van de zon is tegelijk de kleinste gasreus én de stormachtigste plek in ons zonnestelsel. Of je nu net nieuwsgierig bent geworden of al langer geïnteresseerd bent in planeten: deze weetjes over Neptunus laten zien hoe bijzonder deze blauwe reus eigenlijk is.

Neptunus is de kleinste gasreus

Binnen de groep gasreuzen, samen met Jupiter, Saturnus en Uranus, is Neptunus de kleinste. Met een straal van ongeveer 24.764 kilometer is hij flink kleiner dan Jupiter, maar vergeleken met de aarde is hij nog altijd enorm. Je past er ongeveer vier aardes naast elkaar als je ze op een rij legt langs de middellijn van Neptunus.

Neptunus en Uranus worden ook wel “ijsreuzen” genoemd, als aparte subcategorie binnen de gasreuzen. Dat komt doordat hun binnenste voor een groot deel bestaat uit bevroren water, ammoniak en methaan, in plaats van voornamelijk gas zoals bij Jupiter en Saturnus.

De kleur blauw komt van methaan

Die opvallende diepe blauwe kleur van Neptunus is geen toeval. De atmosfeer bevat methaan, dat rood licht absorbeert en blauw licht terugkaatst. Daardoor oogt de planeet zo intens blauw. Uranus heeft ook methaan in zijn atmosfeer, maar ziet er wat bleker blauw-groen uit. Wetenschappers denken dat er nog een ander, nog onbekend gas in de atmosfeer van Neptunus zit dat de kleur extra verdiept.

De hardste wind in het zonnestelsel

Een van de meest opvallende weetjes over Neptunus is dat de windsnelheden er tot wel 2.100 kilometer per uur kunnen bereiken. Dat is de krachtigste wind die we kennen in ons zonnestelsel. Ter vergelijking: een zware orkaan op aarde haalt hooguit zo’n 300 kilometer per uur. Op Neptunus zou zo’n storm als een briesje gelden.

De beroemdste storm op Neptunus heet de Grote Donkere Vlek. De Voyager 2-ruimtesonde fotografeerde hem in 1989, maar latere waarnemingen met de Hubble-ruimtetelescoop lieten zien dat hij verdwenen was. Op andere plekken op de planeet verschijnen regelmatig nieuwe stormen.

Eén jaar op Neptunus duurt 165 aardjaren

Neptunus staat zo ver van de zon dat hij er 165 jaar over doet om één keer volledig omheen te draaien. De planeet werd ontdekt in 1846 en maakte zijn eerste volledige omloop pas in 2011. Dat is ook pas de ene keer dat Neptunus sinds zijn ontdekking een volledig jaar heeft afgemaakt.

Een dag op Neptunus duurt daarentegen vrij kort: ongeveer 16 uur. De planeet draait dus snel om zijn eigen as, maar heeft een enorm lange weg te gaan rond de zon.

Neptunus werd wiskundig voorspeld vóór de ontdekking

De ontdekking van Neptunus in 1846 was geen kwestie van geluk. Astronomen hadden al eerder gezien dat de baan van Uranus kleine afwijkingen vertoonde. Die konden niet verklaard worden zonder een extra planeet. De Franse wiskundige Urbain Le Verrier berekende waar die planeet moest zijn, en de Duitse astronoom Johann Galle vond hem op bijna exact de voorspelde plek. Het was een van de grootste triomfen van de sterrenkunde in de negentiende eeuw.

14 manen en één bijzondere: Triton

Neptunus heeft 14 bekende manen. De grootste heet Triton en is in meerdere opzichten vreemd. Triton beweegt namelijk in de tegenovergestelde richting van de rotatie van Neptunus zelf. Dat is uniek voor een grote maan in ons zonnestelsel. Astronomen denken dat Triton ooit een vrij object was in de Kuipergordel en later door Neptunus werd ingevangen door zijn zwaartekracht.

Triton heeft ook actieve geisers die stikstof de lucht in blazen. Op een maan zo ver van de zon had niemand zoiets verwacht. De temperaturen aan het oppervlak van Triton dalen tot ongeveer min 235 graden Celsius, wat het een van de koudste bekende plekken in ons zonnestelsel maakt.

Ringen die je bijna niet ziet

Net als Saturnus heeft Neptunus ringen, maar ze zijn veel dunner en donkerder. Ze bestaan waarschijnlijk uit stof en kleine rotsdeeltjes. De ringen zijn pas goed zichtbaar geworden na de Voyager 2-missie in 1989. Vanuit de aarde zijn ze nauwelijks waar te nemen, zelfs niet met krachtige telescopen.

Neptunus blijft ook vandaag nog een mysterieuze planeet. Na Voyager 2 heeft geen enkel ruimtevaartuig de planeet bezocht. Er zijn wel plannen voor toekomstige missies, maar een nieuwe verkenner staat naar schatting nog zeker tot in de jaren 2040 op zich te wachten. Veel van wat we weten, stamt nog altijd uit die ene vluchtige ontmoeting in 1989.