Zeeschildpad weetjes: 10 verrassende feiten over deze bijzondere dieren

Zeeschildpadden zijn een van de meest fascinerende dieren op aarde, en er valt veel meer over ze te weten dan je misschien denkt. Ze bestaan al ruim 100 miljoen jaar, zwemmen duizenden kilometers over open zee en kunnen tientallen jaren oud worden. Hieronder vind je de meest opvallende weetjes over de zeeschildpad, van hun bouw tot hun gedrag en de bedreigingen waar ze mee te maken hebben.

Er zijn precies 7 soorten zeeschildpadden

Niet alle zeeschildpadden zijn hetzelfde. Er bestaan zeven verschillende soorten, elk met eigen kenmerken en leefgebieden. De bekendste zijn de lederschildpad (de grootste soort ter wereld), de groene zeeschildpad, de onechte karetschildpad en de echte karetschildpad. De zeven soorten komen voor in vrijwel alle warme en gematigde zeeën op aarde, van de Caribische Zee tot de Indische Oceaan en de Stille Oceaan. Vrijwel alle zeven soorten staan op de lijst van bedreigde of kwetsbare dieren.

Zeeschildpadden zijn tandloos

Een van de opvallendste zeeschildpad weetjes is dat ze helemaal geen tanden hebben. In plaats van tanden hebben ze een scherpe, hoornachtige bek, vergelijkbaar met die van een vogel. De vorm van de bek verschilt per soort en is aangepast aan hun dieet. De groene zeeschildpad eet vooral zeegras en wieren en heeft een fijngetande bek om plantmateriaal af te bijten. De echte karetschildpad heeft een smalle, puntige bek waarmee hij koralen en sponzen kan eten. De lederschildpad leeft bijna uitsluitend van kwallen en heeft een zachte, buigzame bek met scherpe randen.

Het schild bestaat uit botten

Het schild van een zeeschildpad is geen losse beschermlaag, maar een vast onderdeel van het skelet. Het bestaat uit meer dan vijftig vergroeide botjes, waaronder de ruggenwervel en de ribben. De bovenkant (het rugschild) is bij de meeste soorten bedekt met schilden van hoornstof, vergelijkbaar met nagels of hoeven. De lederschildpad is de uitzondering: die heeft een leerachtige huid in plaats van hoornschilden. Omdat het schild aan het skelet vastzit, kunnen zeeschildpadden er niet uit kruipen zoals sommige mensen denken.

Ze kunnen ongelooflijk lang leven

Zeeschildpadden staan bekend om hun lange levensduur. Veel soorten worden in het wild naar schatting tussen de 50 en 80 jaar oud, en sommige individuen mogelijk nog ouder. Dit maakt het ook lastig om te onderzoeken, want het duurt al 20 tot 30 jaar voordat een zeeschildpad geslachtsrijp is en zelf nakomelingen krijgt. Een vrouwtje kan pas na al die jaren voor het eerst eieren leggen.

Vrouwtjes keren terug naar het strand waar ze geboren zijn

Een van de meest indrukwekkende weetjes over zeeschildpadden is het zogenaamde geboortestrand-instinct. Vrouwtjes zwemmen, soms duizenden kilometers, terug naar precies het strand waar ze zelf uit het ei zijn gekropen. Hoe ze dat doen is nog niet volledig begrepen, maar wetenschappers denken dat ze het magnetische veld van de aarde gebruiken als soort ingebouwd navigatiesysteem. Op het strand graven ze een kuil, leggen ze tientallen tot meer dan honderd eieren en vertrekken daarna weer naar zee. Ze doen dit nooit samen met een mannetje.

Het geslacht van de jongen hangt af van de temperatuur

Bij zeeschildpadden bepaalt de temperatuur van het zand of er mannetjes of vrouwtjes uit de eieren komen. Dit heet temperatuurafhankelijke geslachtsbepaling. Bij hogere temperaturen komen er meer vrouwtjes, bij lagere temperaturen meer mannetjes. Door de opwarming van de aarde worden stranden steeds warmer, wat betekent dat er in veel populaties steeds meer vrouwtjes geboren worden. Dat lijkt misschien handig, maar als er te weinig mannetjes zijn, komt de voortplanting in gevaar.

Zeeschildpad weetjes over klimaatverandering en bedreigingen

Naast de temperatuurverschuiving raken zeeschildpadden ook op andere manieren in de knel door klimaatverandering. Stijgende zeespiegels overspoelen nestlocaties aan het strand. Koraalriffen, die als voedselgebied dienen, bleken door verzuring en opwarming af. Daarnaast kampen zeeschildpadden al lang met andere bedreigingen: bijvangst in visnetten, plastic afval (kwallen en plastic tasjes lijken op elkaar voor een schildpad), vernietiging van nestelstranden door bebouwing en illegale vangst voor vlees of schildpaddenschild.

Ze ademen lucht, maar kunnen lang duiken

Zeeschildpadden zijn reptielen en ademen lucht, net als jij. Toch kunnen ze indrukwekkend lang onder water blijven. Een rustende of slapende zeeschildpad kan naar schatting 4 tot 7 uur de adem inhouden. Tijdens intensieve activiteit, zoals zwemmen of vluchten, hebben ze veel vaker lucht nodig. Ze slapen soms op de bodem of geklemd onder een rots, waarbij ze hun stofwisseling sterk vertragen om zo lang mogelijk onder water te blijven.

Lederschildpadden zijn de grootste ter wereld

De lederschildpad (Dermochelys coriacea) is met afstand de grootste zeeschildpad. Volwassen exemplaren kunnen meer dan twee meter lang worden en wegen soms meer dan 600 kilogram. Daarmee zijn het ook de grootste reptielen ter wereld na de krokodil. Ze duiken dieper dan alle andere zeeschildpadden, soms meer dan 1.000 meter diep, op zoek naar kwallen. Ze kunnen ook kouder water aan dan andere soorten, dankzij hun unieke lichaamsstructuur die warmte vasthoudt.

Zeeschildpadden zijn niet alleen bijzonder oud als diersoort, maar ook onmisbaar voor gezonde zeeën. Ze houden zeegrasgrasvelden kort, eten kwallen die anders te talrijk worden en dragen bij aan het transport van voedingsstoffen tussen zee en land. Hoe meer je over ze weet, hoe duidelijker het wordt waarom hun bescherming zo belangrijk is.