Axolotl weetjes: 10 verrassende feiten over dit bijzondere dier

De axolotl is een van de meest bijzondere dieren ter wereld. Dit Mexicaanse watersalamandertje wordt volwassen zonder te veranderen in een landdier, kan verloren lichaamsdelen aangroeien en heeft kieuwen die als een soort vederbos bovenop zijn kop staan. Of je nu een spreekbeurt voorbereidt of gewoon nieuwsgierig bent: deze axolotl weetjes laten zien waarom dit diertje zo uniek is.

De axolotl groeit nooit echt op

De meeste salamanders maken een metamorfose door. Ze beginnen als larve in het water en veranderen later in een volwassen landdier. De axolotl doet dit niet. Hij blijft zijn hele leven in het larvale stadium en leeft altijd in het water. Biologen noemen dit neotenie: een dier behoudt larvenkenmerken terwijl het toch geslachtsrijp wordt. Daardoor lijkt een volwassen axolotl nog steeds op een larve, compleet met kieuwen, een brede kop en een platte staart.

Die kieuwen zijn meteen het opvallendste kenmerk. Ze zitten als drie paar pluimige takjes aan weerszijden van zijn hoofd en bewegen zachtjes mee met het water. Hoe actiever de axolotl is, hoe voller de kieuwen eruitzien.

Hij kan zijn eigen lichaamsdelen aangroeien

Dit is misschien wel het meest verbazingwekkende van alle axolotl weetjes: het dier kan bijna elk lichaamsdeel opnieuw aanmaken. Een afgebeten poot groeit terug. Een beschadigd hart herstelt zichzelf. Zelfs delen van de hersenen kunnen na een verwonding opnieuw aangroeien. Dit vermogen heet regeneratie en de axolotl is hier uitzonderlijk goed in, veel beter dan welk gewerveld dier dan ook. Wetenschappers bestuderen dit actief, omdat de inzichten mogelijk ooit kunnen helpen bij de ontwikkeling van medische behandelingen bij mensen.

De axolotl is een bewoner van één plek

In het wild leeft de axolotl alleen in het Xochimilco-meergebied bij Mexico-Stad. Dat is een netwerk van kanalen en meren dat nog een overblijfsel is van het oude Azteekse waterland. De naam “axolotl” komt dan ook uit het Nahuatl, de taal van de Azteken, en betekent zoiets als “waterspeelman” of “watersalamander”. Door vervuiling, stedelijke uitbreiding en de komst van uitheemse vissoorten staat het dier in het wild ernstig onder druk. De axolotl staat op de lijst van ernstig bedreigde dieren.

In gevangenschap leeft hij veel vaker dan in het wild

Als huisdier of in gevangenschap kan de axolotl behoorlijk oud worden. Naar schatting bereiken ze in gevangenschap gemiddeld een leeftijd van 10 tot 15 jaar. In het wild is de levensverwachting een stuk lager door predatoren en een verslechterende leefomgeving. Gekweekte axolotls zijn er inmiddels in verschillende kleuren: van de wilde bruingroene variant tot volledig wit met rode kieuwen (albino) en zelfs goud- of zwartgekleurde exemplaren. Die kleuren komen in het wild nauwelijks voor.

Hij eet levend of bewegend voedsel

De axolotl is een roofdier. In het wild eet hij kleine vissen, wormen, waterinsecten en kreeftjes. Hij heeft een opvallende manier van eten: hij zuigt zijn prooi als een stofzuiger naar binnen. Zijn tanden zijn klein en nauwelijks zichtbaar, want hij kauwd eigenlijk niet. Als huisdier eet hij goed op regenwormen, pellets speciaal voor axolotls en af en toe een kleine garnaal. Levend of bewegend voedsel trekt zijn aandacht het meest.

Zijn hartslag verraadt hoe het met hem gaat

Een gezonde axolotl heeft een rustige hartslag en beweegt regelmatig door zijn bak. Stilzitten is normaal, maar een axolotl die altijd aan de oppervlakte hangt of zijn kieuwen naar voren buigt, geeft daarmee een signaal dat er iets mis is. Kieuwen die naar voren krullen, wijzen vaak op slechte waterkwaliteit of stress. Dat maakt de kieuwen niet alleen mooi, maar ook een soort gezondheidsbarometer.

Vijf korte axolotl weetjes op een rij

• Een axolotl kan tot ongeveer 30 centimeter lang worden.
• Hij is uitsluitend een waterdier en kan niet op het droge leven.
• De axolotl ademt zowel via zijn kieuwen als via zijn huid.
• Hij is kleurenblind, maar heeft een goed reukvermogen onder water.
• De Azteken gebruikten de axolotl vroeger als voedselbron.

De axolotl is kortom een dier dat op bijna elk vlak verrassend is. Van zijn eeuwige larvestadium en zijn kleurrijke uiterlijk tot zijn ongelooflijke zelfherstellend vermogen: er is weinig gewoons aan dit diertje. Wie er meer over wil weten, vindt bij de Dierenbescherming ook een uitgebreide spreekbeurtpagina met basisinformatie over verzorging en herkomst.