Ooievaar weetjes: 15 verrassende feiten over deze iconische vogel

De ooievaar is een van de meest herkenbare vogels van Nederland, en er valt veel meer over hem te weten dan je misschien denkt. Zo is de ooievaar van nature een trekvogel die elk jaar duizenden kilometers aflegt, kan hij meer dan 20 jaar oud worden en is hij vrijwel geluidloos omdat hij nauwelijks een echte roep heeft. Hieronder vind je de meest opvallende ooievaar weetjes op een rij.

De ooievaar als trekvogel: enorme afstanden

Ooievaars brengen de zomer door in Europa en trekken in augustus richting het zuiden. Ze overwinteren in tropisch Afrika, vaak in landen als Nigeria, Kameroen of Sudan. De terugreis in het voorjaar brengt ze terug naar hun vaste broedplaatsen in Europa. In totaal legt een ooievaar per jaar al snel 10.000 tot 20.000 kilometer af.

Wat veel mensen niet weten: ooievaars mijden grote wateroppervlakken. Ze vliegen het liefst over land, omdat ze gebruikmaken van thermiek, warme luchtstromingen waarmee ze moeiteloos kunnen zweefvliegen zonder veel energie te verbruiken. Daardoor trekken ze via smalle landengte zoals Gibraltar of de Bosporus, waar ze soms in enorme groepen samenkomen.

Hoe oud wordt een ooievaar?

In het wild leven ooievaars gemiddeld 10 tot 15 jaar. Met een beetje geluk halen ze echter de leeftijd van ruim 20 jaar. In gevangenschap zijn nog hogere leeftijden geregistreerd. De oudste wilde ooievaars worden doorgaans gevonden aan de hand van ringen die bij jonge vogels zijn aangebracht.

Het nest: een bouwwerk voor het leven

Ooievaars zijn trouw aan hun nest. Ze keren jaar na jaar terug naar dezelfde plek en bouwen het nest steeds verder uit met takken, gras en allerlei materialen die ze vinden. Zo kan een ooievaarsnest na jaren bouwen meer dan een meter hoog worden en honderden kilogram wegen. Dat zijn geen kleine constructies: sommige nesten hebben een doorsnede van meer dan een meter.

Populaire nestplekken zijn schoorstenen, kerktorenspitsen, hoogspanningsmasten en speciaal geplaatste nestpalen. Gemeenten en natuurorganisaties plaatsen die palen soms bewust om de ooievaar te lokken naar veilige plekken, weg van gevaarlijke elektriciteitsmasten.

Leuke weetjes over het gedrag van de ooievaar

• Klepperen in plaats van zingen: de ooievaar heeft vrijwel geen stemgeluid. In plaats van te zingen klepperen ze luid met hun snavel, een geluid dat je van ver kunt horen. Dit doen ze als begroeting of als waarschuwing.
• Trouw aan de partner: ooievaars zijn grotendeels monogaam per seizoen. Ze keren terug naar hetzelfde nest, en vaak ook naar dezelfde partner, hoewel ze buiten het broedseizoen gescheiden leven.
• Grote eetlust: een ooievaar eet graag kikkers, muizen, regenwormen, insecten en kleine reptielen. Per dag kan een volwassen vogel naar schatting 500 gram voedsel consumeren.
• Beelden hangen: bij hitte hangen ooievaars de vleugels iets van het lichaam om af te koelen. Dit zie je goed bij jonge ooievaars in het nest op warme dagen.
• Geen geur bij het nest: ooievaarskuikens poepen over de rand van het nest, zodat het nest schoon blijft. Oudervogels ruimen ook voedselresten op.

Hoeveel eieren legt een ooievaar?

Een ooievaarspaar legt meestal 3 tot 5 eieren per broedsel. De broedtijd duurt ongeveer 33 tot 34 dagen. Beide ouders broeden om beurten. Na het uitkomen zijn de jongen nog zo’n 55 tot 65 dagen in het nest voordat ze uitvliegen. Niet alle jongen overleven: bij een groot nest overleven soms maar 2 of 3 kuikens de eerste weken.

De ooievaar in Nederland: uitgestorven en teruggekeerd

In de eerste helft van de twintigste eeuw verdween de ooievaar vrijwel volledig als broedvogel uit Nederland. De oorzaken waren verdroging van het landschap, pesticiden en verlies van foerageergebied. Dankzij herintroductieprogramma’s, waarbij jonge ooievaars werden grootgebracht en vrijgelaten, nam de stand weer toe. Op dit moment broeden er in Nederland weer duizenden paren, voornamelijk in de lager gelegen, natte gebieden zoals de Biesbosch, Friesland en de Gelderse vallei.

Bijgeloof en symboliek rond de ooievaar

Het idee dat de ooievaar baby’s brengt, komt uit Europese volksverhalen. De vogel arriveert in het voorjaar, rond de tijd dat veel kinderen werden geboren na de wintermaanden, en dat verband werd in de volksverbeelding al snel gelegd. In veel culturen staat de ooievaar voor geluk, trouw en vruchtbaarheid. In Nederland galt een ooievaar op het dak van een huis lang als een goed voorteken.

Of je nu een ooievaar in de wei ziet staan of een nest ziet op een boerderijschuur, achter die rustige blik gaat een opmerkelijk dier schuil. Van de lange trek naar Afrika tot het zware nest dat decennialang op dezelfde plek staat, de ooievaar is een vogel met een bijzonder leven dat de moeite waard is om beter te leren kennen.