Weetjes over hersenen: 10 verrassende feiten over jouw brein

Je hersenen bevatten ongeveer 86 miljard hersencellen. Dat is elf keer zoveel als er mensen op aarde rondlopen. En dat is nog maar het begin van de verrassende weetjes over hersenen die laten zien hoe bijzonder jouw brein eigenlijk is. Hieronder vind je de meest opvallende feiten, concreet en overzichtelijk op een rij.

Grootte, gewicht en samenstelling van je brein

Een volwassen menselijk brein weegt gemiddeld ongeveer 1,3 tot 1,4 kilogram. Ondanks dat bescheiden gewicht verbruikt het brein zo’n 20 procent van alle energie die je lichaam gebruikt, terwijl het maar ongeveer 2 procent van je lichaamsgewicht uitmaakt. Dat maakt het verreweg het meest energie-intensieve orgaan dat je hebt.

Driekwart van het totale gewicht van je hersenen bestaat uit water. De rest is opgebouwd uit vet, eiwitten en mineralen. Je brein is daarmee een van de vetrijkste organen in je lichaam, wat ook verklaart waarom gezonde vetten in je voeding zo’n grote rol spelen voor de werking ervan.

De 86 miljard hersencellen en hun verbindingen

Die 86 miljard hersencellen (neuronen) zijn op zichzelf al indrukwekkend, maar de echte kracht zit in de verbindingen ertussen. Elk neuron kan verbindingen maken met duizenden andere neuronen. Het totale aantal verbindingen in één menselijk brein wordt geschat op honderden biljoenen. Ter vergelijking: dat is meer dan het aantal sterren in de Melkweg.

Neuronen communiceren met elkaar via elektrische signalen en chemische stoffen, de zogeheten neurotransmitters. Die signalen reizen met een snelheid van zo’n 120 meter per seconde door je zenuwstelsel. Van gedachte tot beweging gaat het dus razendsnel.

Weetjes over hersenen die je verbazen

• Je brein heeft geen pijnreceptoren. Hoofdpijn voel je niet in het brein zelf, maar in de omliggende vliezen, bloedvaten en spieren.
• Tijdens je slaap spoelt je brein letterlijk schoon. Het glymfatisch systeem verwijdert dan afvalstoffen die zich overdag ophopen, waaronder eiwitten die in verband worden gebracht met hersenziekten zoals alzheimer.
• Je brein is nooit écht “uitgeschakeld”, ook niet als je slaapt. Sommige hersengebieden zijn ’s nachts juist actiever, vooral tijdens de droomfase (REM-slaap).
• Je ziet niet met je ogen, maar met je brein. De ogen vangen licht op, maar het is de visuele schors achterin je hoofd die er een beeld van maakt.
• Gapen is waarschijnlijk een koelmechanisme voor je brein, zo suggereert onderzoek. Koele lucht helpt de hersentemperatuur te reguleren.

Hoe je hersenen zich aanpassen: neuroplasticiteit

Een van de meest opmerkelijke eigenschappen van je brein is neuroplasticiteit: het vermogen om zichzelf te herorganiseren op basis van nieuwe ervaringen. Je brein legt nieuwe verbindingen aan als je iets leert, en snijdt verbindingen weg die je niet meer gebruikt. Dat principe vat men samen als “use it or lose it”.

Dit geldt op elke leeftijd. Lange tijd dacht men dat hersenen na de kindertijd nauwelijks meer veranderden, maar dat beeld is achterhaald. Volwassen hersenen blijven vormen en aanpassen, al gaat dat bij jonge kinderen sneller. Dat is ook de reden waarom nieuwe gewoontes tijd kosten: er moeten letterlijk nieuwe paden worden aangelegd.

Je linker- en rechterhersenhelft: wat klopt er van dat verhaal?

Je hebt vast wel gehoord dat creatieve mensen “rechtshersenig” zijn en analytische mensen “linkshersenig”. Dat beeld klopt niet. Hersenscans laten zien dat mensen voor vrijwel alle taken beide helften tegelijk gebruiken. De twee helften hebben wel degelijk verschillende specialisaties, maar werken voortdurend samen via een dikke bundel zenuwvezels: het corpus callosum.

De linkerkant van je brein bestuurt de rechterkant van je lichaam, en andersom. Dat klinkt omgekeerd, maar het is een gevolg van de manier waarop zenuwbanen kruisen in je ruggengraat en hersenstam.

Veelgestelde vragen over hersenweetjes

Gebruik je maar 10 procent van je hersenen?
Nee, dit is een hardnekkige mythe. Met moderne hersenscanners is aangetoond dat vrijwel alle hersengebieden actief zijn, al is niet elk gebied tegelijk op volle kracht. Over een dag gemeten gebruik je de volledige hersenen.

Krimpen hersenen naarmate je ouder wordt?
Ja, hersenen nemen geleidelijk iets in volume af naarmate je ouder wordt. Dat begint al rond je dertigste, maar hoeft niet te leiden tot geheugenproblemen. Actief blijven, voldoende slapen en sociaal contact helpen om je hersenfunctie zo lang mogelijk goed te houden.

Kunnen hersencellen zich herstellen?
Neuronen in het volwassen brein delen zich niet zoals andere lichaamscellen, maar hersenen kunnen wel omwegen aanleggen na schade. In bepaalde hersengebieden, zoals de hippocampus (betrokken bij geheugen), ontstaan zelfs nieuwe neuronen gedurende het hele leven. Dit proces heet neurogenese.

Je brein is compacter dan een voetbal, maar complexer dan welk computer ook. De combinatie van miljarden cellen, eindeloze verbindingen en een constant aanpassingsvermogen maakt het menselijk brein tot een van de meest fascinerende onderwerpen in de wetenschap.