Dino weetjes: de leukste en meest verrassende feiten over dinosaurussen

Dinosaurussen leefden tussen ongeveer 250 en 66 miljoen jaar geleden op aarde, en ze zijn tot op de dag van vandaag een van de meest fascinerende diergroepen ooit. Of je nu 8 of 40 bent: dino weetjes blijven boeien. Hieronder vind je de opvallendste feiten, van hun naam tot hun nakomelingen die nog steeds tussen ons leven.

Wat betekent het woord dinosaurus eigenlijk?

Het woord dinosaurus komt uit het Grieks. Het is een combinatie van deinos, wat “vreselijk” of “ontzagwekkend” betekent, en sauros, wat “hagedis” betekent. Samen betekent het dus zoiets als “vreselijke hagedis”. De naam werd in 1842 bedacht door de Britse wetenschapper Richard Owen, die voor het eerst zag dat er een aparte groep prehistorische reptielen bestond.

Grappig genoeg zijn veel dinosaurussen helemaal niet zo vreselijk groot geweest. Er waren soorten ter grootte van een kip, zoals de Microraptor. De naam is dus wat misleidend, maar hij bleef hangen.

De beste dino weetjes op een rij

• Dinosaurussen zijn geen reptielen in de traditionele zin. Ze lijken op hagedissen, maar ze stonden rechtop op hun poten, anders dan de meeste reptielen die hun poten opzij hebben.
• Niet alle prehistorische reuzen zijn dinosaurussen. De vliegende pterosaurus en de zwemmende mosasaurus zijn géén dinosaurussen, ook al leven ze in dezelfde periode. Ze behoren tot aparte groepen reptielen.
• De grootste dinosaurussen waren planteneters. De Argentinosaurus was vermoedelijk een van de zwaarste dieren ooit en at puur planten. Hij kon naar schatting 70 tot 80 ton wegen.
• De T. rex had waarschijnlijk veren. Wetenschappers hebben aanwijzingen gevonden dat de Tyrannosaurus rex, of in ieder geval zijn voorouders, veren had. Dat klinkt minder indrukwekkend, maar het klopt wel met wat we weten over de evolutie.
• De Stegosaurus had een brein ter grootte van een walnoot. Zijn lichaam was zo groot als een olifant, maar zijn hersenen wogen slechts zo’n 80 gram. Geen recordhouder in slim zijn, dus.
• Sommige dinosaurussen leefden op alle continenten. Fossils zijn gevonden in Antarctica, Afrika, Noord-Amerika en Europa. Dinosaurussen waren echt wereldwijd.
• De snelste dinosaurussen waren tweevoeters. De Ornithomimus kon mogelijk net zo snel rennen als een struisvogel, zo’n 50 tot 60 kilometer per uur.

Hoe zijn de dinosaurussen uitgestorven?

Ongeveer 66 miljoen jaar geleden sloeg een enorme asteroïde in op de aarde, bij wat nu het schiereiland Yucatán in Mexico is. De klap veroorzaakte enorme branden, een wolkendek van stof en as, en een drastische daling van de temperatuur. Planten stierven af, planteneters konden niet meer eten, en daarna ook de vleeseters niet meer. Zo’n 75 procent van alle diersoorten op aarde stierf uit, inclusief de niet-vogeldinosaurussen.

Maar niet alle dinosaurussen zijn verdwenen. Dat brengt ons bij een van de meest verrassende dino weetjes van allemaal.

Vogels zijn eigenlijk dinosaurussen

Dit klinkt gek, maar het is wetenschappelijk goed onderbouwd. Vogels zijn directe nakomelingen van de theropode dinosaurussen, dezelfde groep waartoe ook de T. rex behoorde. Ze deelden eigenschappen zoals holle botten, een bepaalde manier van lopen en (bij veel soorten) veren. De kipppenvleugel die je vanavond eet? Dat is technisch gezien dinosaurusvlees.

Wetenschappers classificeren vogels tegenwoordig dan ook als een subgroep van de dinosaurussen. De uitdrukking “dinosaurussen zijn uitgestorven” is dus maar half waar: zo’n 10.000 vogelsoorten leven nog steeds op aarde.

Hoe weten we eigenlijk zoveel over dinosaurussen?

Alles wat we weten komt uit fossielen: versteende botten, tanden, eieren en soms zelfs voetafdrukken. Paleontologen bestuderen die resten en combineren ze met kennis over moderne dieren om te reconstrueren hoe dinosaurussen eruit zagen, hoe ze bewogen en wat ze aten. Sommige fossielen zijn zo goed bewaard dat we weten welke kleuren een dino had, doordat pigmentsporen bewaard zijn gebleven in versteende veren.

De wetenschap verandert ook voortdurend. Veel dino weetjes die twintig jaar geleden als vaststaand golden, zijn inmiddels bijgesteld. De T. rex had waarschijnlijk geen huid vol schubben over zijn hele lichaam, en hij brulde vermoedelijk niet zoals in de film Jurassic Park, maar maakte eerder lage, ratelende geluiden, net als krokodillen dat doen.

Dinosaurussen blijven verrassen, ook als je de feiten al een tijdje kent. Want elke nieuwe vondst laat zien dat de werkelijkheid vaak vreemder en fascinerender is dan wat films en boeken ons vertellen.