Weetjes over Sinterklaas: 20 verrassende feitjes op een rij

Er zijn genoeg weetjes over Sinterklaas die de meeste mensen niet kennen. De goedheiligman is gebaseerd op een echte persoon: Sint Nicolaas, bisschop van Myra (in het huidige Turkije), die stierf op 6 december rond het jaar 340 na Christus. Na zijn dood werd hij heilig verklaard, en van die historische figuur groeide een van de populairste feesten van Nederland en België.

De echte Sint Nicolaas: wie was hij?

Sint Nicolaas leefde in Klein-Azië, in de stad Myra, die nu deel uitmaakt van Turkije. Hij stond bekend om zijn vrijgevigheid en goedheid, en er gaan allerlei verhalen over hem. Een van de bekendste is dat hij stiekem geldzakjes door het raam gooide bij een arme vader die drie dochters had, zodat zij konden trouwen. Dat verhaal is waarschijnlijk de oorsprong van het cadeaus geven op 5 december.

Na zijn dood op 6 december werd die dag zijn feestdag. In Nederland en België verschoof het feest naar de avond ervoor: de avond van 5 december, ook wel Sinterklaasavond of Pakjesavond genoemd. De datum 6 december is in andere landen, zoals België (in Wallonië en Vlaanderen) en Duitsland, nog steeds de dag waarop kinderen cadeautjes krijgen.

Weetjes over Sinterklaas die je misschien niet wist

• Sinterklaas woont officieel in Spanje. Hoe dat is ontstaan is niet helemaal zeker, maar een theorie is dat Spanje in de zestiende eeuw over grote delen van Europa heerste, en dat de connectie toen is ontstaan.
• De mijter van Sinterklaas is zijn karakteristieke hoge rode hoed. Die heeft hij als bisschop en is al eeuwenoud als symbool van het bisschopsambt.
• De staf die Sint draagt heet een kromstaf of bisschopsstaf. Die is gebogen aan de bovenkant, ook wel een pallium of pastorale staf genoemd.
• Piet is oorspronkelijk een figuur die pas in de negentiende eeuw opduikt in de Nederlandse traditie. In 1850 schreef Jan Schenkman het boek Sint Nikolaas en zijn knecht, waarin Piet voor het eerst verschijnt.
• Het boek van Schenkman introduceerde ook het idee dat Sinterklaas met een stoomboot uit Spanje komt, wat nog steeds elk jaar gevierd wordt met de landelijke intocht.
• De naam “Sinterklaas” is een samenstelling van “Sint” en “Klaas”, een verkorting van Nicolaas.
• In Amerika en grote delen van de wereld is de figuur van Sinterklaas uitgegroeid tot Santa Claus. De naam is een anglicisering van het Nederlandse “Sinterklaas”. Nederlandse kolonisten namen de traditie mee naar Amerika.
• Santa Claus draagt rood en wit. Die kleuren zijn in de volksmond vaak gelinkt aan Coca-Cola, maar dat klopt niet helemaal: de koppeling van rood aan de kerstman bestaat al van vóór de bekende advertentiecampagnes van dat merk in de jaren dertig van de vorige eeuw.
• In het Grote Boek van Sint staan de namen van alle kinderen. Wie stout is geweest, staat in het boek, en wie braaf is geweest ook. Dat boek heet het Grote Boek van Sinterklaas.
• De zak van Piet speelt een grote rol in de traditie. Vroeger werd kinderen verteld dat stoute kinderen in de zak meegenomen werden naar Spanje. Tegenwoordig wordt dit verhaal minder gebruikt.
• Schoenzetten is een van de oudste tradities rondom Sinterklaas. Kinderen zetten hun schoen bij de haard of de verwarming, met een wortel of een tekening voor het paard van Sint. De volgende ochtend vinden ze snoep of een klein cadeau.
• Het paard van Sinterklaas heet Amerigo (en eerder ook wel Slecht Weer Vandaag). Amerigo is de officiële naam die al jaren gebruikt wordt bij de landelijke intocht.
• Pepernoten en kruidnoten zijn niet hetzelfde. Pepernoten zijn de kleine, harde, gekruide bolletjes. Kruidnoten zijn groter en zachter van structuur. In de volksmond worden ze vaak door elkaar gehaald.
• Speculaas is een typisch Sinterklaaskoek die al eeuwenlang gemaakt wordt. Het woord speculaas komt waarschijnlijk van het Latijnse “speculum” (spiegel), omdat de afdruk in de mal een spiegelbeeld geeft van de uiteindelijke koek.
• Marsepein is ook traditioneel Sinterklaassnoep. Het wordt gemaakt van amandelmeel en suiker en wordt vaak in vrolijke vormen gemaakt, zoals schoentjes, varkentjes of fruit.
• Het surprisemaken is een typisch Nederlandse traditie. Hierbij maak je een creatief pakje rondom een cadeau, vaak met een grappig gedicht. Die gewoonte is uniek voor de Nederlandse Sinterklaasviering.
• Sinterklaas heeft een eigen 06-nummer. In Nederland kun je al jaren bellen met “de Sint” via een speciaal telefoonnummer voor kinderen.
• De officiële intocht van Sinterklaas wisselt elk jaar van stad. Welke stad de eer krijgt wordt bepaald door een organiserende instantie en wordt maanden van tevoren bekendgemaakt.
• In andere landen bestaat een vergelijkbaar figuur. In Duitsland is het de Nikolaus op 6 december, in Zwitserland de Samichlaus, en in Oostenrijk komt Krampus mee als tegenhanger van Nikolaus.
• Sinterklaas is geen officiële feestdag in Nederland. Op 5 december werken en schoolgaan volwassenen gewoon, maar het feest is cultureel gezien een van de grootste van het jaar.

Van bisschop naar feestfiguur: hoe groeide de traditie?

De overgang van de historische bisschop Nicolaas naar de feestfiguur Sinterklaas duurde eeuwen. In de middeleeuwen was Sint Nicolaas al een populaire heilige in Europa, beschermheilige van onder andere kinderen, zeelieden en bakkers. Kloosters en kerken verspreidden de verhalen over zijn goedheid, en langzaamaan ontstonden er lokale gebruiken rondom zijn feestdag op 6 december.

In Nederland werd het schoenzetten en het geven van geschenken aan kinderen steeds populairder in de zestiende en zeventiende eeuw. Zelfs na de Reformatie, toen veel religieuze feesten werden afgeschaft, bleef Sinterklaas overeind als volksfeest. Het boek van Jan Schenkman in 1850 gaf de traditie een moderne vorm die we vandaag nog herkennen: de stoomboot, de Piet en het neerdalende cadeautje via de schoorsteen.

Sinterklaas in cijfers

Het Sinterklaasfeest is groot. Naar schatting rond 2024 gaven Nederlandse huishoudens jaarlijks honderden miljoenen euro’s uit aan cadeaus, snoep en surprises rondom 5 december. Het is daarmee een van de grootste commerciële feestperiodes van het jaar in Nederland, vergelijkbaar met de kerstperiode in andere landen. Winkels beginnen al in september en oktober met de Sinterklaasartikelen in de schappen.

Wat de weetjes over Sinterklaas zo leuk maakt, is dat achter elk bekend gebruik een lang verhaal schuilgaat. Van een Turkse bisschop naar een feest met pepernoten en surprises: de tradities zijn gelaagd, soms grappig en soms verrassend oud. Of je nu jong of oud bent, er valt altijd iets nieuws te ontdekken aan dit feest.