Weetjes over Mercurius: de kleinste planeet met de grootste verrassingen

Mercurius zit vol verrassingen. Het is de kleinste planeet van ons zonnestelsel, maar tegelijk een van de meest extreme. Zo heeft Mercurius een dag die langer duurt dan zijn jaar, en schommelt de temperatuur er honderden graden op één dag. Hieronder vind je de leukste en meest opvallende weetjes over Mercurius.

Mercurius is klein, maar heeft een groot ijzeren kern

Mercurius is de kleinste planeet van het zonnestelsel, zowel qua massa als qua diameter. Hij is 18 keer minder zwaar dan de aarde en zijn diameter is met zo’n 4.880 kilometer ruwweg 40% van die van de aarde. Je zou er dus bijna 18 aardes van kunnen maken op het gebied van gewicht. Toch is Mercurius niet zomaar een klein klompje rots. Zijn ijzeren kern neemt naar schatting ongeveer 85% van de totale straal in beslag, wat hem verhoudingsgewijs de zwaarste kern van alle planeten geeft. Wetenschappers denken dat dit mogelijk het gevolg is van een grote inslag miljarden jaren geleden, waarbij veel van de buitenste lagen zijn weggeslagen.

Een jaar op Mercurius duurt 88 dagen, een dag duurt langer

Mercurius draait heel snel om de zon: één omloop duurt slechts 88 aardse dagen. Dat is het kortste jaar van alle planeten in ons zonnestelsel. Tegelijk draait Mercurius erg langzaam om zijn eigen as. Eén volledige draaiing duurt ongeveer 59 aardse dagen. Door de combinatie van die trage rotatie en zijn snelle baan om de zon, duurt een “zonnedag” op Mercurius (van zonsopgang tot zonsopgang) zo’n 176 aardse dagen. Met andere woorden: een dag op Mercurius is twee keer zo lang als zijn jaar.

Extreme temperatuurverschillen van meer dan 600 graden

Omdat Mercurius vrijwel geen atmosfeer heeft, houdt hij geen warmte vast. Overdag, aan de kant die naar de zon is gericht, loopt de temperatuur op tot ongeveer 430 graden Celsius. ’s Nachts zakt die temperatuur naar min 180 graden Celsius. Dat is een verschil van ruim 600 graden op dezelfde planeet. Ter vergelijking: op de aarde zijn de meeste temperatuurverschillen tussen dag en nacht een paar tientallen graden. Mercurius is dus verre van een stabiele plek om te wonen.

Leuke weetjes over Mercurius die je misschien nog niet wist

• Geen manen, geen ringen: Mercurius heeft geen enkele maan en ook geen ringen, anders dan planeten zoals Saturnus of Jupiter.
• Vol met kraters: Door het ontbreken van een atmosfeer en geologische activiteit zijn de kraters op Mercurius voor een groot deel bewaard gebleven. Het oppervlak lijkt daardoor sterk op dat van onze maan.
• IJs op de dichtstbijzijnde planeet bij de zon: In de diepe kraters bij de polen van Mercurius, waar de zon nooit schijnt, is waterijs gevonden. Dit klinkt tegenstrijdig voor een planeet zo dicht bij de zon, maar zonder atmosfeer blijft die beschaduwde plek permanent bevroren.
• Langzaam krimpen: Mercurius is de enige planeet (naast de aarde) waarvan bewezen is dat hij tektonisch actief is geweest. Zijn kern koelt langzaam af, waardoor de planeet iets in elkaar krimpt. Dit is zichtbaar als lange, ondiepe kliffen op het oppervlak.
• Zichtbaar met het blote oog: Mercurius is vlak voor zonsopgang of vlak na zonsondergang zichtbaar aan de hemel, laag boven de horizon. Door zijn nabijheid bij de zon is hij moeilijk te zien, maar met heldere lucht en een vrij zicht lukt het gewoon.
• Slechts twee ruimteverkenners: Tot nu toe hebben maar twee ruimtesondes Mercurius van dichtbij bestudeerd: Mariner 10 in de jaren zeventig van de twintigste eeuw, en MESSENGER, die van 2011 tot 2015 om Mercurius draaide. Momenteel is de ESA-missie BepiColombo onderweg naar Mercurius en wordt verwacht de planeet rond 2025 te bereiken.

Mercurius en de zon: dichter dan je denkt

Mercurius staat gemiddeld zo’n 58 miljoen kilometer van de zon verwijderd. Dat is minder dan veertig procent van de afstand tussen de aarde en de zon. Toch is Mercurius niet de heetste planeet. Die eer gaat naar Venus, dat met zijn dikke atmosfeer een sterk broeikaseffect heeft en temperaturen haalt van rond de 465 graden Celsius, ook ’s nachts. Mercurius mist die isolerende laag volledig.

Naam en geschiedenis

De planeet is vernoemd naar Mercurius, de Romeinse god van handel, boodschappers en reizigers. Dat past bij zijn hoge snelheid: Mercurius beweegt sneller door zijn baan dan welke andere planeet dan ook, met een baansnelheid van zo’n 47 kilometer per seconde. Al in de oudheid observeerden mensen Mercurius, maar door zijn ligging dicht bij de zon dachten sommige oude culturen aanvankelijk dat het twee aparte hemellichamen waren, één zichtbaar bij zonsopgang en één bij zonsondergang.

Mercurius is dus een planeet vol tegenstrijdigheden: de kleinste, maar met de grootst verhoudingsgewijs zware kern; de dichtstbijzijnde bij de zon, maar niet de heetste; met een superkort jaar en toch een dag die daar twee keer in past. Hoe meer je over Mercurius leert, hoe bijzonderder hij wordt.